Bài học Thủ Thiêm

Đã hơn 20 năm trôi qua, kể từ khi Chính phủ phê duyệt quy hoạch khu đô thị mới Thủ Thiêm, Quận 2, TP.HCM năm 1996. Nhiều cư dân khu đô thị này từ tóc xanh, nay đã chuyển sang bạc màu, vẫn tiếp tục bức xúc vì các khiếu kiện của họ vẫn chưa được giải quyết thỏa đáng. Không ít người đầu đã bạc lại bật khóc nức nở trong buổi tiếp xúc cử tri của Đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM khi trình bày những bất cập đến nao lòng trong việc quy hoạch, giải tỏa, đền bù dự án, chiều ngày 9/5/2018.

Năm 1996, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch khu đô thị mới Thủ Thiêm rộng 930ha, trong đó có 160ha khu tái định cư giáp ranh phía đông khu quy hoạch. Mục tiêu của quy hoạch khi đó được nhấn mạnh là một khu đô thị mới kế tục, phát triển hài hòa với trung tâm hiện hữu. Trên hết, chính quyền thành phố phải đảm bảo đời sống ổn định của nhân dân trong khu vực, họ phải được hưởng các lợi ích có được từ sự phát triển đô thị mới.

Nguyên Chủ tịch UBND TP.Hồ Chí Minh Võ Viết Thanh khi đó nhớ lại: “Trong buổi trình bày quy hoạch Thủ Thiêm với Chính phủ, tôi nói rõ: quy hoạch phải đảm bảo tái định cư cho người dân trên nguyên tắc bằng hoặc hơn nơi ở cũ, ưu tiên tái định cư tại chỗ để đảm bảo đời sống xã hội cho người dân, bao gồm cả sinh kế lẫn đời sống tâm linh. Làm được như vậy, người dân Thủ Thiêm sẽ được sống ổn định, được chứng kiến khu đô thị mới làm đổi thay quê hương mình. Như vậy, hồn của mảnh đất Thủ Thiêm sẽ được giữ lại với đất, với người”.

Thực tế trên mảnh đất Thủ Thiêm hơn 20 năm qua đã không diễn ra như mong ước của cựu Chủ tịch Võ Viết Thanh cũng như yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ khi phê duyệt quy hoạch này. Hàng loạt các động tác điều chỉnh theo xu hướng “băm nát quy hoạch” được phê duyệt của Chính phủ đã được chính quyền địa phương thực hiện.

Đáng nói là việc “băm nát quy hoạch” của chính quyền địa phương lại không nhằm mục tiêu ổn định, đảm bảo quyền lợi hợp pháp và quyền ưu tiên được hưởng các thành quả do sự phát triển đô thị dành cho chính người dân trong khu vực. Ngược lại, “ma trận” thông tin về điều chỉnh quy hoạch và sự hạn chế tiếp cận các tài liệu hồ sơ chính thức của việc quy hoạch, giải tỏa đền bù đã biến hàng ngàn hộ gia đình chịu ảnh hưởng trong khu vực thành nạn nhân của hàng loạt các vấn nạn tiêu cực, bế tắc.

Các tài liệu lưu trữ cho thấy, có hiện tượng quy hoạch bị “băm nát” chỉ vì nhằm đảm bảo cho hàng loạt dự án của các công ty tư nhân được tồn tại ngang nhiên. Mặc dù những dự án này thuộc loại  “ăn theo”, xuất hiện sau khi có phê duyệt quy hoạch của Chính phủ. Trong khi hàng ngàn hộ gia đình cư dân địa phương cư trú lâu đời, có nhiều gia đình là cơ sở cách mạng từ trước 1975, buộc phải giải tỏa, di dời, hoang mang, vô định với số tiền đền bù “nhỏ giọt”, không đủ để họ tái lập cuộc sống như cũ.

Một câu hỏi mà hầu như người dân Thủ Thiêm nào cũng bức xúc là vì sao chính quyền địa phương thu hồi đất đai nhà cửa của họ với giá rẻ bèo, đền bù chỉ vài chục ngàn đồng một mét vuông đất rồi giao cho công ty tư nhân kinh doanh với giá bán hiện lên đến hàng trăm triệu đồng một mét vuông? Chẳng hạn như công ty Đại Quang Minh được chính quyền TP.HCM giao 400.000m2 đất không thu tiền sử dụng đất để đổi lại việc công ty này xây dựng 4 tuyến đường trong khu quy hoạch Thủ Thiêm. Trong khi 4 tuyến đường này chưa làm xong thì Đại Quang Minh đã đầu tư trên quỹ đất được giao, xây dựng nên Khu đô thị Sala cao cấp, với giá bán cho mỗi mét vuông đất theo giá thị trường vài trăm triệu đồng.

Có thể nói, việc triển khai điều chỉnh, thực hiện quy hoạch khu đô thị mới Thủ Thiêm của chính quyền địa phương ngày càng xa rời mục tiêu ban đầu khi thành phố thuyết trình với Chính phủ xin phê duyệt quy hoạch hơn 20 năm trước. Đáng lo ngại trong quá trình điều chỉnh “băm nát quy hoạch” Thủ Thiêm đã xuất hiện một số văn bản, hành vi địa phương tự ý điều chỉnh văn bản pháp quy của Chính phủ.

Chẳng hạn như việc địa phương tự ý thay đổi quy hoạch khu tái định cư 160ha (theo Quyết định 367 của Thủ tướng Chính phủ), đã  dẫn đến sự thay đổi và xê dịch về ranh giới của khu đô thị mới, phát sinh các tiểu dự án mới ở các khu tái định cư địa bàn khác phải bồi thường giải phóng mặt bằng.  Việc tự ý thay đổi vị trí khu tái định cư của địa phương không chỉ là hành vi làm trái với chủ trương của Chính phủ mà còn coi thường việc thực hiện nguyên tắc đảm bảo sự ổn định, ưu tiên cho cư dân trong vùng  quy hoạch được hưởng các lợi ích từ đô thị mới.

Bị ảnh hưởng bởi “ma trận” điều chỉnh quy hoạch và thủ thuật áp giá khó hiểu, thu hồi đất vội vàng theo kiểu “bàn tay sắt” từ chính quyền địa phương, hàng ngàn người dân liên tục bức xúc, khiếu nại, kêu cứu đòi được giải thích thì các cơ quan chức năng hoàn toàn im lặng.  Hơn 10 năm trước (2007), báo Đại Đoàn Kết từng có loạt bài phản ảnh các bất cập trong việc “băm nát quy hoạch” Thủ Thiêm, bất cập trong chính sách thu hồi đất đai, giải phóng mặt bằng, giao đất cho tư nhân kinh doanh,  gây nhiều bức xúc cho hàng chục ngàn dân trong khu vực. Loạt bài đã cảnh báo những bất cập của chính quyền địa phương làm ảnh hưởng xấu tới chính sách an dân, an sinh xã hội, tác động tới hàng chục ngàn người dân không phải là chuyện nhỏ.

Cụ thế, báo Đại Đoàn Kết số 140 ra ngày 23/10/2007,  trang 13 có bài: “Khu đô thị mới Thủ Thiêm TP.HCM: Chính quyền né tránh đối thoại với dân!”. Bài báo nhấn mạnh: “Trong khi người dân Thủ Thiêm đang bức xúc, kịch liệt phản đối, mong muốn chính quyền trả lời cho dân biết: Tại sao tiền đền bù cho dân với giá rẻ mạt như vậy? 160ha đất tái định cư mà Chính phủ đã phê duyệt cho dân hiện nay đang ở đâu? Tại sao dân bị giải tỏa không được định cư trên khu đất được Chính phủ phê duyệt? Số phận của hàng ngàn gia đình cư dân phải giải tỏa di dời rồi sẽ ra sao?”.... Thì chính quyền TP.HCM vẫn im lặng và lạnh lùng đưa ra thông báo thúc giục các chính quyền cơ sở: “Đẩy nhanh tiến độ bồi thường, giải phóng mặt bằng, đến đầu năm 2008 phải có đất giao cho nhà đầu tư”.

Hơn 20 năm chính quyền địa phương vẫn tiếp tục loay hoay với câu hỏi “quy hoạch để làm gì, quy hoạch cho ai?”. Mặc dù ngay từ khi phê duyệt quy hoạch, Thủ tướng Chính phủ đã nhấn mạnh mục tiêu ổn định, đáp ứng nhu cầu cuộc sống của người dân, đặc biệt là cư dân trong khu vực bị ảnh hưởng.

“Quy hoạch, phát triển đô thị trước hết phải vì cuộc sống của dân. Không thể có chủ trương quy hoạch mà người dân bỗng chốc trở thành tay trắng, bần cùng và không có lối thoát”, nguyên Chủ tịch TP.HCM Võ Viết Thanh bức xúc. Minh bạch thông tin, ngăn chận lợi ích nhóm chi phối chính sách và nhanh chóng hoàn chỉnh pháp luật để người dân an tâm, đảm bảo cho họ được quyền thụ hưởng các thành quả trên mảnh đất của mình là điều mà các nhà chức trách hiện nay đang cần phải hướng tới.

Hữu Nguyên

(Bài viết cho mục Góc Nhìn báo Đại Đoàn Kết ngày 11-5-2018)

CHỮ “TIN” CÒN MỘT CHÚT NÀY!

Thời luận ĐĐK 2/3/2007

Trong quan hệ xã hội bình thường cũng như trong đời sống chính trị, chữ Tín bao giờ cũng là nhân tố quan trọng để đi đến sự tin cậy, đồng thuận và cùng nhau hợp tác bền vững. Người xưa coi trọng danh dự và uy tín còn hơn cả tính mạng chứ đừng nói là tài sản.

Ngày nay, chữ Tín cũng được không ít người coi trọng và hầu hết những người trọng Tín đều thành công trong cuộc sống, tạo dựng được uy tín và sự nghiệp lớn trong cộng đồng.

Ông Lý Ngọc Minh, Giám đốc Công ty Gốm sứ Minh Long nổi tiếng ở Bình Dương là một ví dụ rất điển hình về sự coi trọng chữ Tín trong làm ăn kinh doanh. Theo ông, có chữ Tín là có tất cả. Chữ Tín đáng giá “ngàn vàng”. Vì có chữ Tín không cần vốn người ta vẫn giao hàng cho ông bán mà không đòi hỏi điều kiện gì khác. Chữ Tín là vốn liếng quý giá nhất mà ông đã mang theo suốt cuộc đời mình và truyền lại cho con cháu.

Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu, do những biến động trong lịch sử, rất nhiều năm qua chữ Tín hầu như không còn là một trong những thuộc tính nổi bật của người Việt. Một báo cáo mới đây tại Hội nghị Quốc tế Việt Nam học đã đưa ra một nhận xét đáng buồn nhưng được khá nhiều người đồng tình: “Bối cảnh và môi trường kinh tế ở Việt Nam” hiện nay thuộc vào lọai “low trust society” (xã hội thiếu chữ tín)”.

Trong nền kinh tế thị trường, khi các mối quan hệ được mở rộng tới phạm vi tòan cầu, điểm yếu này càng có nguy cơ bộc lộ rõ ràng hơn. Điều này thể hiện ở tầm vĩ mô là việc các chính sách của Chính phủ thường hay thay đổi và khi thay đổi thì không cần tính đến quyền lợi của những người có liên quan. Đây là một khiếm khuyết quan trọng làm môi trường kinh doanh ở Việt Nam kém tính hấp dẫn với các nhà đầu tư nước ngoài

Sự bất tín không chỉ tồn tại trong lĩnh vực doanh thương mà hầu như đang trở thành tệ nạn phổ biến trong nhiều lĩnh vực khác của xã hội. Từ bao lâu nay, không hiểu sao có một thứ “văn hóa” tệ hại là nạn nói dối vẫn cứ nghiễm nhiên tồn tại trong mọi ngóc ngách của đời sống. Kể cả trong những lĩnh vực đòi hỏi nghiêm ngặt về đạo đức nghề nghiệp như giáo dục, y tế và truyền thông đại chúng.

Lạ lùng nhất là ai cũng coi chuyện nói dối là bình thường, thậm chí có những trường hợp nói dối, làm dối như gian lận thi cử, khai man trốn thuế…còn được coi là hành động của những người khôn ngoan, thức thời và có…bản lĩnh. Dư luận xã hội, cái cơ cấu đạo đức tự thân, cái sức mạnh tự điều chỉnh của cộng đồng đã bị tê liệt tự lúc nào không biết khiến cho lương tri chân chính bị xơ cứng trước sự bùng phát những thói hư tật xấu.

Phân tích về những nguyên nhân hình thành sự bất tín trong quan hệ xã hội hiện nay, các nhà nghiên cứu cho rằng một trong những lý do căn bản là do “thượng bất chính hạ tắc lọan”. Phân tích trong phạm vi gia đình cũng thấy được điều đó. Nếu cha mẹ không biết giữ chữ Tín với con cái thì khó có thể làm gương sáng cho con cái giữ chữ Tín với những người khác.

Trong phạm vi cộng đồng, nếu những người lãnh đạo không giữ chữ tín với dân thì cũng khó làm gương sáng cho dân noi theo. Huống chi, một khi lãnh đạo đã “nhúng chàm” bất tín, thì các hành vi của cấp dưới nếu muốn được lòng cấp trên thì phải “nói leo, làm theo”. Như một căn bệnh truyền nhiễm, bệnh nói dối, sự bất tín lan truyền mau chóng trên mảnh đất màu mỡ được chính những người có trách nhiệm bỏ ngỏ. Một khi nói dối và bất tín có lợi hơn sự trung thực và chữ Tín thì phần đông dân chúng sẽ lựa chọn con đường lầm lạc hơn là trở thành “người cổ hủ, không thức thời”.

Với những người được dân tín nhiệm bầu cử vào các cơ quan quyền lực nhà nước, đại diện cho nhân dân quyết định các vấn đề quốc kế dân sinh, chữ Tín càng được coi trọng muôn phần. Quốc Hội khóa XII được lịch sử lựa chọn giao cho một sứ mạng lớn lao thay mặt nhân dân lãnh đạo đất nước vượt qua đói nghèo chậm tiến biến Việt Nam trở thành một đất nước phát triển, xứng đáng và bình đẳng trên sân chơi tòan cầu. Người Việt có nở mày, nở mặt với năm châu hay không phần lớn đặt niềm tin và hy vọng vào nhiệm kỳ Quốc Hội khóa XII này.

Cơ hội lịch sử, nếu để trôi qua, cả dân tộc sẽ phải trả giá bằng hàng trăm năm lạc hậu và tủi nhục. Muốn dân tin không còn cách nào khác là các nhà cầm quyền phải biết giữ chữ Tín trong từng lời nói và hành động như giữ gìn con ngươi trong mắt của mình.

02-3-2007

http://huunguyenblog.blogspot.com/2007/05/ch-tin-cn-mt-cht-ny.html

Ai dạy trẻ nói dối?

NGUYỄN QUANG THÂN

TT - Công bố mới đây của một trung tâm xã hội học cho kết quả sững sờ: “Tỉ lệ nối dối cha mẹ ở học sinh cấp I là 22%, cấp II là 50%, cấp III là 64% và sinh viên là 80%”.

 Tỉ lệ nói dối gia tăng theo cấp học

Nếu đúng như thế thì chỉ còn biết kêu trời. Bởi ở tuổi ngọc, mới rời nôi “nhân chi sơ” chưa được mấy năm mà các em đánh mất “tính bản thiện”, nghĩa là đã biết nói dối! Và tỉ lệ này tăng phi mã, càng học lên cao càng thạo nói dối.

Thật ra, thống kê xã hội học trên đây chỉ là dịp để chúng ta có một khái niệm cụ thể hơn về một thực trạng có thật về đạo đức, chất lượng sống của cây cối trong vườn ươm chủ nhân ông đất nước tương lai.

Lớp người kế cận luôn là sản phẩm trực tiếp của gia đình, trường học, và tất nhiên là của môi trường xã hội mà con em được sinh ra, nuôi dạy và trưởng thành. Dù câu trả lời đã có sẵn nhưng trong nỗi ngạc nhiên đến xót xa mỗi người vẫn muốn tự vấn: cái thói trẻ con nói dối này từ đâu ra vậy?

Các bậc cha mẹ, từ người ít học đến học vấn cao siêu, từ dân thường đến người có chức phận xã hội, dù thuộc tôn giáo, tín ngưỡng nào, không ai dạy trẻ con hoặc người lớn nói dối. Nhà trường lại càng không. Các đoàn thể thì luôn “nâng cao phẩm chất thành viên”, tổ chức học tập, trau dồi đợt này qua đợt khác, năm này qua năm khác.

Nói dối luôn bị lên án trên nguyên tắc, văn bản, giấy tờ, giáo lý và đương nhiên cả trong sách giáo khoa các cấp. Dối trá chạm vạch nguy hiểm còn bị pháp luật trừng phạt.

Chúng ta không dạy con nói dối, dạy con sống lương thiện bằng sức lao động của mình, đối xử tử tế với đồng loại, thương yêu người nghèo khổ. Bằng khen, huân chương ta khuân về treo chật tường. Nhưng con cái biết ta xài bằng giả vì chúng chưa bao giờ thấy ta đi học.

Ta nói với con ta là người lương thiện với lương tháng mươi triệu đồng. Vậy mà ta có ba bốn ngôi nhà, sắm ôtô siêu hạng, mỗi năm bỏ hàng trăm triệu chơi gôn và khi nổi nóng có thể đánh ngất một người giúp việc trên sân “để trêu đùa”.

Nhà trường không dạy học sinh nói dối nhưng dùng mọi cách để có tỉ lệ tốt nghiệp cao ngất đến mức chính học sinh của trường cũng biết là chuyện khôi hài. Đài báo luôn đề cao lòng trung thực, nhưng chỉ các bà nội trợ mới biết đích xác cái thứ giá cả đang được coi là hạ giá đang lên phi mã như thế nào ngoài chợ.

Chúng ta vẫn có thói quen rón rén đi trên tấm thảm được trải sẵn dưới chân, tai luôn được nghe lời ca bất tận về một ảo tưởng sẽ không bao giờ thành sự thật, nhưng vẫn không ai muốn hoặc dám chỉ ra những vết bẩn của tấm thảm và bài ca dối trá.

Con cái và ngay cả chúng ta vẫn được nghe những lời hứa hẹn chung chung, hoa mỹ nhưng ngay người nói ra cũng biết chắc là sẽ không được thực hiện. Hệ lụy là cuộc sống thiếu minh bạch, thật và giả lẫn lộn không biết đâu mà lần.

Trẻ con được lớn lên trong cái ma hồn trận hư hư thực thực, đến lượt chúng nó học được cách nói dối cha mẹ để yên thân hoặc tự do quậy phá từ hành vi của chính chúng ta!

Điều tệ hại nhất của thói dối trá xảy ra khi nó bị đẩy đi xa tới mức phá vỡ niềm tin, gây ra nỗi hoài nghi thường trực. Muốn sống phải biết nghi ngờ, triết lý có tính hủy diệt ấy là con đẻ của thói dối trá. Rõ ràng là không thể chấp nhận nói dối đã và đang trở thành một kỹ năng sống trong học sinh sinh viên cũng như trong xã hội.

Thay đổi tình trạng đáng lo ngại này không thể trong một đêm. Không ai có thể giết chết sự thật. Nhưng để có sự thật không phải dễ.

Văn hào Shakespeare có đặt vào mồm một nhân vật tiêu cực của ông câu nói đầy ảo tưởng mật thám hạ đẳng: “Hãy dùng cái mồi giả dối để câu lấy con cá chân lý”.

Người nói câu đó là một gian thần của thời Hamlet khi sự thật bị âm mưu và mông muội bủa vây. Ngày nay, với công nghệ thông tin, công cụ tuyệt vời của sự minh bạch và nền dân chủ, cái mồi giả dối chỉ có thể câu được những con cá giả và những ai tưởng có thể sống và hưởng lợi từ thói giả dối sẽ có ngày nếm luật nhân quả mà không phải đợi kiếp sau.

Trước đây khá lâu, cảnh báo thói nói dối bị coi là cấm kỵ vì “trên nguyên tắc” xã hội chúng ta không thể có chuyện nói dối. Nhưng bàn tay không che nổi mặt trời, dù muốn hay không sự thật phũ phàng đang được công nhận một cách chính thức trên các diễn đàn quan trọng nhất.

Đó là một tiến bộ về mặt đạo đức và đáng mừng bởi vì, dù chưa triệt tiêu được thói nói dối nhưng thấy được nguy cơ nó đang tiếp tục làm băng hoại mọi thứ cũng là điều tích cực.

27-9-2013

Nguồn Tuổi Trẻ

http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/Thoi-su-suy-nghi/571200/ai-day-tre-noi-doi.html

ĐỐI THOẠI CHỈ CÓ LỢI!

Thời Luận ĐĐK 22-12-2006

(Bài đăng mục Thời Luận báo Đại Đoàn Kết ngày 22/12/2006)

Nhân kỷ niệm ngày giỗ thứ 10 cố Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ (24-12-1996/2006)

ĐỐI THOẠI CHỈ CÓ LỢI!

Từ những năm 80 của thế kỷ trước Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ đã rất thích dùng từ "đối thoại" mỗi khi có dịp trò chuyện với giới trẻ. Theo Chủ tịch, không có gì úy kỵ khi chúng ta dùng từ "đối thoại". Bởi vì, trong đời sống hàng ngày "đối thoại" là chuyện thường tình, ai cũng sẽ phải đối thoại, nếu như có từ hai người trở lên. 

Không có gì buồn hơn "độc thoại" - nói một mình, chỉ có một người nói và tệ hại hơn chỉ có một người nghe. Ngay cả chuyện các vị lãnh đạo phát biểu trên báo chí, trên đài phát thanh, truyền hình xét cho cùng cũng là đối thoại. Trên cơ sở một lượng thông tin nào đó, diễn giả hay người viết truyền đạt những suy nghĩ, ý tưởng và thái độ của mình đối với một vấn đề xã hội với tinh thần không thể cấm mọi người có ý kiến khác mình. Những tư tưởng hoặc  thông tin được phổ biến công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng cũng phải là những thông tin chấp nhận sự phản biện, không thể cấm người khác không đồng tình hay buộc phải đồng tình với mình cho dù người phát biểu có ở vị trí quan trọng nào đi chăng nữa. Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ kết luận: "Có cơ hội cọ sát tư duy sẽ dễ dẫn tới chân lý. Tôi thấy chỉ có điều lợi trong đối thoại".

Ngày nay chúng ta đã khá quen với từ "đối thoại", không chỉ đối thoại trên báo in, báo hình, báo nói mà còn "đối thoại trực tuyến" trên hệ thống internet toàn cầu. Một trong những tin tức đang thu hút sự quan tâm của dư luận là việc Đảng Cộng sản và Nhà nước Việt Nam đang chuẩn bị  kế hoạch cho việc thường xuyên tổ chức những cuộc "đối thoại trực tuyến" với nhân dân về mọi vấn đề quốc kế dân sinh. "Đối thoại" chỉ có lợi, chỉ làm cho Đảng và Nhà nước gần dân hơn, hiểu dân hơn và dễ dàng đồng thuận hơn trong nhiều vấn đề gai gốc của đất nước.

Cũng từ những năm 80 của thế kỷ trước, Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ đã rất nhiều lần đối thoại với giới trẻ về vấn đề dân chủ. Ngay trong năm 1986, năm đầu tiên của sự nghiệp 20 năm đổi mới, Chủ tịch nói: "Dân chủ chẳng những là thử thách sát sườn của đổi mới, nó còn là biểu trưng chủ yếu cho đổi mới, là điều kiện tiên quyết đảm bảo đổi mới, là động lực thúc đẩy đổi mới và là cái đích mà đổi mới phải vươn tới, nâng cao và hoàn thiện". Chủ tịch cho rằng "dân chủ phải đi trước một bước so với nền tảng kinh tế". Bởi vì sự trì trệ, lạc hậu, bảo thủ trong quản lý kinh tế - xã hội của nước ta trong nhiều năm qua phản ánh rất rõ trong đó sự trì trệ, lạc hậu, bảo thủ trong cơ chế thực hiện dân chủ. Đó là mối quan hệ hữu cơ, là nhân quả của nhau, tác động và quy định, thúc đẩy lẫn nhau. Chủ tịch chứng minh luận điểm của mình bằng hiệu quả của việc khoán sản phẩm, giao quyền tự chủ cho đơn vị sản xuất, phân phối thu nhập theo lao động trong những năm xóa bao cấp về mặt nào đó nó không chỉ là một giải pháp kinh tế mà còn là một cách thực thi dân chủ trong đời sống kinh tế.

Việc "cởi trói", "tháo gỡ", "giao quyền tự chủ" cho người lao động chính là mở rộng dân chủ, tạo điều kiện tốt hơn cho người lao động làm ra nhiều của cải vật chất cho xã hội và nâng cao đời sống bản thân, gia đình mình. Do vậy có thể nói rằng dân chủ là nền tảng cho sự phát triển kinh tế. Một nền kinh tế hùng mạnh chỉ có thể hình thành và phát triển trong một hệ thống chính trị dân chủ.

Dân chủ được thực thi trong đời sống bằng muôn hình vạn trạng, nhưng không thể không nói tới các cơ quan dân cử, đại diện cho quyền lực của nhân dân. Đó là Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp. Do vậy, Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ cũng luôn nhắc nhở chúng ta về hiệu quả thực của các cơ quan này và kiên quyết chống những hoạt động hình thức. Chủ tịch khuyến cáo: "Quốc hội dứt khoát không thể là vật trang trí, là tổ chức hình thức. Các phiên Quốc hội họp không thể là dịp đại biểu tham luận, phát biểu cảm tưởng mà để xem xét các việc thuộc thẩm quyền của mình. Cách duy nhất đảm bảo chức năng của Quốc hội là tranh luận thẳng thắn và công khai mọi vấn đề". 

Cuối cùng, Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ cũng trở lại với phương thức làm việc vốn trở thành máu thịt của mình là luôn luôn và sẵn sàng đối thoại. Đối thoại thẳng thắn và công khai để Quốc hội thực sự là cơ quan quyền lực của dân. Nếu có xảy ra trường hợp những dự kiến của Đảng không được Quốc hội đồng tình cũng nên xem là bình thường và đó là những thông tin phản biện có giá trị thể hiện ý chí, nguyện vọng của nhân dân.

Hữu Nguyên

ĐỐI THOẠI VỚI TRÍ THỨC

Bài này viết cho mục Thời Luận báo Đại Đoàn Kết ngày 20/11/2008, nhưng không được duyệt in. Nay nghe dư luận bàn tán xôn xao về "chủ trương" đối thoại nên post lại để rộng đường.

[Viết cho mục Thời Luận 20-11-2008]

ĐỐI THOẠI VỚI TRÍ THỨC

Trong phần trả lời chất vấn của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tại kỳ họp Quốc hội mới đây, đại biểu Lê Bộ Lĩnh (An Giang) nêu câu hỏi, trước nhiều vấn đề hệ trọng của đất nước, trí thức trong và ngoài nước đã có nhiều đóng góp và gởi nhiều ý kiến. Thủ tướng có kế hoạch đối thoại với các nhà khoa học và trí thức không?

Thủ tướng trả lời: “Những người làm việc xung quanh tôi đều là tiến sỹ, kỹ sư, có học vị cả. Chúng tôi làm việc liên tục và tiếp xúc hàng ngày. Treo khẩu hiệu đối thoại với trí thức thì hình thức quá”. Cần lưu ý là Thủ tướng có thắc mắc không biết đại biểu định nghĩa trí thức như thế nào, còn “ngày nào tôi cũng đối thoại với trí thức cả”.

Tuy nhiên, cách đặt vấn đề của đại biểu Lê Bộ Lĩnh cho thấy ông hiểu “trí thức” không chỉ đơn giản là những người có học vị. Đồng thời ông đang đề cập tới việc đối thoại chứ không phải việc Thủ tướng hỏi ý kiến của những người giúp việc, của các chuyên viên bên cạnh để lựa chọn các quyết sách. Việc lắng nghe ý kiến của các chuyên gia chỉ là sự cố vấn, trao đổi của những người dưới quyền, giúp việc cho Thủ tướng. Đó không phải là “đối thoại với trí thức” như ông Lĩnh muốn chất vấn.

Do vậy, cái định nghĩa về trí thức mà Thủ tướng muốn hỏi chắc hẳn có khác biệt với cách hiểu của đại biểu Lê Bộ Lĩnh. Thông thường người ta hay đồng nghĩa “trí thức” với những người có học, có học vị. Nhưng theo cách hiểu mà đại biểu Lĩnh nêu ra trong phần chất vấn Thủ tướng thì “trí thức” không chỉ là những người có học vị. Bản thân hai chữ “trí” và “thức” cũng bao hàm ý nghĩa là người vừa có học vấn, vừa phải có trách nhiệm “thức tỉnh” công chúng. 

Cố GS Nguyễn Khắc Viện, người từng trăn trở rất nhiều về vị trí, thái độ, trách nhiệm của trí thức trong xã hội, từng nói: “Nhiệm vụ của kẻ sĩ, thời nào cũng vậy, là gây dư luận”. Khuấy động dư luận có nghĩa là không để cho ai bằng lòng với tất cả những gì đã tưởng là đương nhiên để giữ cho trí óc và lương tâm xã hội luôn tỉnh thức.

Trí thức có thể là những người có ý kiến độc lập với lãnh đạo. Có những trí thức ngoài Đảng, ở trong nước hoặc ngoài nước, không làm việc cho Chính phủ hay cố vấn cho Thủ tướng. Họ hoàn toàn có thể đóng góp những quan điểm, chính sách hữu ích cho Chính phủ. Nhưng nếu Thủ tướng không đối thoại với họ thì Chính phủ sẽ không thể biết đến tiếng nói của họ. Trong khi đó, những người giúp việc, hiến kế ở xung quanh Thủ tướng có thể là những nguời giỏi giang, đầy đủ các loại học vị nhưng họ cũng có thể sẽ bị ràng buộc bởi quyền lợi và góc nhìn do địa vị mang lại. Nói như thế không có nghĩa là những đóng góp của họ là không quan trọng, mà nó không đủ. Không thể lấy chuyện hàng ngày Thủ tướng làm việc với bộ phận chuyên môn, giúp việc xung quanh, dù đó là những người có kỹ năng chuyên môn cao, có học vị để rồi cho rằng như vậy là Thủ tướng đang đối thoại với trí thức.

Marx cũng từng có định nghĩa về trí thức: “là người phê bình không nhân nhượng về những gì đang hiện hữu, không nhân nhượng với nghĩa rằng họ không thụt lùi dù trước kết luận của chính mình hoặc trước xung đột với chính quyền, bất cứ chính quyền nào”. Theo Marx,  tinh thần phê bình đó của trí thức sẽ góp phần giúp xã hội ý thức chính mình, tiến tới một trật tự tốt hơn, nhân đạo hơn, hợp lý hơn. Người trí thức do vậy mà trở thành lương tâm của xã hội, phát ngôn nhân của những xu thế tiến bộ trong xã hội dù ở bất cứ thời đại lịch sử nào.

Đối thoại với trí thức trên tinh thần đó mới thực sự mang lại nhiều điều tốt đẹp hơn cho xã hội.

Hữu Nguyên

THIỆT THÒI NÔNG DÂN

Bài này đăng mục Thời Luận báo Đại Đoàn Kết ngày 4/10/2007 (gần 10 năm trước, sau sự cố sập cầu Cần Thơ đang thi công), nay thấy vẫn còn thời sự nên post lại để nhớ:

Thời luận 4-10-2007

THIỆT THÒI NÔNG DÂN

Phần lớn những người bị nạn trong thảm họa cầu Cần Thơ đều là nông dân. Trong số đó không ít người là những nông dân “mất đất” từ các dự án đô thị hóa. Họ chỉ vừa mới rời khỏi ruộng vườn, tay hãy còn lấm chân vẫn còn bùn đã phải vội vã, bươn chãi bước vào “đại công trường” cầu Cần Thơ. Nhiều người trong số họ khoác áo công nhân đồng thời với sự am hiểu mù mờ về các điều kiện an toàn lao động, mơ hồ về các điều khoản bảo hiểm cũng như các quyền lợi khác của người lao động trong lĩnh vực xây dựng. Những người mẹ, người vợ lo lắng cho con, cho chồng đã từng nói trong nước mắt: “Ở nhà có cháo ăn cháo, có rau ăn rau. Đi làm công trình nhiều tai nạn, nguy hiểm lắm, biết còn giữ được tính mạng hay không?”. Những điều lo lắng đó đã thành sự thật vào 8 giờ sáng ngày 26 tháng 9 ở cầu Cần Thơ.

Tốc độ đô thị hoá càng nhanh số lượng nông dân mất đất ngày càng nhiều trong khi các chính sách về đất đai hiện đang còn rất bất cập khiến cho tình cảnh của không ít bộ phận nông dân trở nên rất tồi tệ. Đã từng có những cảnh báo với Nhà nước từ những người có trách nhiệm về việc chúng ta có nguy cơ không thể giải quyết tốt “bài toán” nông dân mất đất trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa. Mà cụ thể là các chính sách đền bù, giải tỏa, tái định cư, tái đào tạo nghề, cũng như các yếu kém của bộ máy công quyền dung dưỡng cho đặc quyền đặc lợi, tiêu cực, tham nhũng để dẫn tới hệ quả phân chia đất đai không công bằng, không minh bạch…làm nảy sinh những xung đột mạnh mẽ trên con đường phát triển. Không ít người nông dân hiện nay đang đứng trước những thử thách rất lớn. Họ không hề được chuẩn bị khi bước ra khỏi mảnh đất muôn đời của mình. Họ hoặc bị hút vào vòng xoáy công nghiệp hóa một cách vô ý thức, thiếu hiểu biết hoặc bị đẩy ra ngoài và đứng bên lề của sự phát triển. Chúng ta không phủ nhận có một số ít nông dân vượt qua được số phận của mình và vươn lên nắm bắt các cơ hội làm ăn. Họ thích ứng được với sự thay đổi và trở nên giàu có. Nhưng số này hãy còn quá ít và hầu hết đều do họ tự thân vận động chứ chưa phải là kết quả từ những chính sách hỗ trợ hữu hiệu của nhà nước.

Nông dân hiện đang chiếm khoảng 73% dân số cả nước là một lực lượng to lớn và có ảnh hưởng quyết định tới sự phát triển chung của đất nước. Trước kia, trong các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, nông dân đã tự nguyện hy sinh rất nhiều cho độc lập dân tộc mà không hề đòi hỏi điều kiện gì. Nhưng ngày nay, trong điều kiện hòa bình, xây dựng một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh, nói như đại biểu Quốc hội Dương Trung Quốc: “không thể đòi hỏi người nông dân cứ phải hy sinh mãi được”!. Vị đại biểu này còn cho biết, ông đi thực tế nhiều nơi và nhận thấy nông dân ta mất đất …dễ quá! Nhiều khi chỉ cần một nét kẻ của một ông chủ tịch nào đó - tất nhiên là nhân danh tập thể, thế là đất đai canh tác từ nhiều đời của người nông dân bị chuyển đổi không chỉ công năng mà cả người sử dụng nữa. Với tư cách là đại biểu Quốc hội, ông Quốc cũng đã thực hiện quyền giám sát, kiểm tra, phát hiện những bức xúc của dân rồi chuyển cho các cơ quan chức năng giải quyết. Thế nhưng vị đại biểu này cũng phải than rằng: “Theo kinh nghiệm của cá nhân tôi, phải nói thành thực là giải quyết không mấy khi triệt để. Nguyên nhân là vì hệ thống chính sách của chúng ta rối rắm, mâu thuẫn và còn nhiều kẻ hỡ”.

90% các cụ khiếu kiện đông người vừa qua là có liên quan tới vấn đề đất đai, trong đó khiếu kiện đúng từ 70 đến 80% số vụ. Những con số biết nói đó cho ta thấy điều gì? Phải chăng là nhà nước cần phải quan tâm hơn tới các chính sách về đất đai có liên quan tới quyền lợi lâu dài và hợp pháp của người nông dân. Trước hết là phải nghiêm túc đánh giá lại các nguyên nhân của khiếu kiện để điều chỉnh hợp lý các chính sách cho hợp lòng dân và đáp ứng được các nhu cầu phát triển hơn. Cần phải coi trọng ý dân và tiếp thu đầy đủ các yêu cầu bức xúc của dân để hiểu được trách nhiệm của nhà nước là tạo ra một hành lang an toàn và ổn định cho sự phát triển, tránh những xung đột không cần thiết. Nếu cần phải dùng biện pháp mạnh thì trước hết là phải chận đứng ngay các hành vi lạm dụng chức vụ quyền hạn của các quan chức nhà nước tranh thủ đặc quyền, đặc lợi bao chiếm và tham nhũng đất đai, phá vỡ các tư tưởng  tốt đẹp của nhà nước cách mạng trong vấn đề nông dân.

Kẻ “móc túi” vô can

Đây là bài viết cho mục Góc Nhìn của báo Đại Đoàn Kết số ra ngày Thứ Bảy 01/10/2016, theo yêu cầu của Ban Biên Tập trong cuôc họp giao ban chuyên môn chính thức.

Bài báo đã được lên trang như kế hoạch, nhưng đến phút chót thì có lệnh phải bóc ra, không đăng và cũng không có một lời giải thích rõ ràng minh bạch.

Theo sự hiểu biết của tôi thì vụ bóc bài này không hề có chỉ đạo nào của cấp trên chủ quản hay tuyên giáo.  Môt nguồn tin cho hay, đơn giản chỉ là vì người chỉ đạo vụ bóc bài có mối "quan hệ" với các ông lớn nhà mạng được nói tới trong bài này.

"Quan hệ" kiểu gì mà khiến người ta có thể im lặng, bịt miệng trước những hành vi ngang ngược của bọn (ông lớn) móc túi (tiền tỷ tỷ)?

Kẻ “móc túi” vô can

Trong vòng 3 năm, một công ty thuộc hạng “tép riu” có trụ sở ở Hồng Kông (Trung Quốc) , đã dễ dàng “móc túi” gần 10 vạn khách hàng của 4 tập đoàn mạng viễn thông hàng đầu Việt Nam với tổng số tiền hơn 230 tỷ đồng. Đáng nói là khi vụ “móc túi” bị phát giác, các nhà mạng Việt Nam hầu như phủi sạch trách nhiệm, tuyên bố vô can, chẳng hề có ý định bồi thường,  thậm chí không một lời xin lỗi các khách hàng bị mất tiền oan ức.

Công ty Sam Media ung dung bỏ túi hơn 230 tỉ đồng trong khi các nhà mạng như MobiFone, VinaPhone, Viettel, Vietnamobile… đang tìm cách chối bỏ trách nhiệm của mình. Quả bóng trách nhiệm của những “ông lớn” trong hệ thống mạng di động, cung cấp dịch vụ gia tăng đã được  “đá” qua cho các công ty cung cấp dịch vụ đầu số nhắn tin ngắn và Sam Media, kẻ trục lợi.

Trong khi các nạn nhân của trò “móc túi”  trắng trợn này chính là gần 10 vạn thuê bao di động, là khách hàng của 4 ông lớn cung cấp mạng di động hàng đầu quốc gia Việt Nam. Khách hàng dễ dàng bị lừa chỉ vì họ tin vào uy tín và thương hiệu  hàng đầu của các tập đoàn viễn thông này.  Khi nhìn thấy thương hiệu của các nhà mạng xuất hiện trong mẫu quảng cáo trò chơi trúng thưởng của Sam Media, họ tin rằng đây là chương trình hợp tác đã có sự xác nhận, tất nhiên  sẽ có sự giám sát của nhà mạng. Ngoài ra, hầu như họ không hề biết đến cái công ty có trụ sở ở Hồng Kông (Trung Quốc) này là ai và có đáng tin cậy hay không.

Đáng ngạc nhiên là chiêu thức “móc túi” của Sam Media hết sức đơn giản, nếu không  muốn nói có phần rất thô thiển, nhưng chẳng hiểu sao lại rất hiệu quả. Sam Media đã hợp tác với ba công ty tại Việt Nam là Công ty cổ phần Đầu tư ACOM, Công ty cổ phần Truyền thông VMG và Công ty cổ phần Truyền thông Gapit để cung cấp dịch vụ nội dung thông tin trên mạng viễn thông di động qua các đầu số tin nhắn ngắn. Đây là các đối tác cung cấp dịch vụ nội dung (CP) của các nhà mạng VinaPhone, MobiFone, Viettel và Vietnamobile.

Điều đáng nói là việc đăng ký các dịch vụ có thu tiền này lại được các nhà mạng cho phép đơn giản hóa đến mức tối thiểu. Thậm chí, theo phản ảnh của nhiều khách hàng, xuất hiện không ít thông báo đăng ký dịch vụ thành công theo kiểu “từ trên trời rơi xuống”, hoàn toàn ngoài ý muốn của người dùng. Tiền cứ thế, chảy về cho các nhà mạng và những đối tác liên quan mà không cần biết người dùng có đồng ý, có chấp nhận hay không. Một số chuyên gia trong lĩnh vực công nghệ thông tin và bảo mật cho biết theo quy trình các nhà mạng trên thế giới thì khách hàng (thuê bao di động) phải được hỏi trước khi nhà mạng kích hoạt dịch vụ, không thể tự động đăng ký dịch vụ rồi bắt khách hàng phải trả tiền.

Các chuyên gia cũng cho rằng, rõ ràng nếu không có sự dễ dãi, buông lỏng dù vô tình hay cố ý của các nhà mạng thì Sam Media khó có thể ung dung “móc túi”  khách hàng trong suốt 3 năm trời với số tiến lên tới hàng trăm tỷ đồng như thế. Buồn cười và nếu không muốn nói là trơ trẽn, cho tới giờ này các nhà mạng vẫn luôn cho rằng họ vô can trong chuyện để cho Sam Media vô tư “móc túi” hàng vạn khách hàng thuê bao của mình. Đơn giản vì họ không ký bất kỳ họp đồng hợp tác nào với Sam Media. Thế nhưng có một điều không cần nói ra thì ai cũng biết rằng Sam Media hợp tác với các công ty cung cấp đầu số nhắn tin ngắn, cũng là các đối tác cung cấp dịch vụ nội dung của bốn nhà mạng hiện nay. Vì thế, dù không ký hợp đồng trực tiếp với Sam Media nhưng các nhà mạng phải có trách nhiệm liên đới.

Hơn nữa, theo các chuyên gia trong lĩnh vực này, số tiền hơn 230 tỷ đồng có được từ thuê bao của bốn nhà mạng MobiFone, VinaPhone, Viettel, Vietnamobile chắc chắn không chỉ thuộc về  một mình Sam Media. Trong hầu hết các hợp tác kinh doanh về đầu số, các nhà mạng nhận được tỉ lệ ăn chia đến 60-70%, tức bốn nhà mạng có khả năng đã bỏ túi khoảng 138 tỷ đồng.

Việc xử phạt Sam Media  với số tiền tổng cộng là 55 triệu đồng của cơ quan chức năng mới đây  không đề cập tới khoản tiền trục lợi từ khai thác dịch vụ nhắn tin, cung cấp nội dung “trên trời” cho gần 10 vạn thuê bao di động. Đồng thời, nội dung thông báo xử phạt cũng không đả động tới trách nhiệm liên đới của nhà mạng khi để cho Sam Media cùng với các công ty cung cấp đầu số nhắn tin ngắn (cung cấp dịch vụ nội dung).

Như vậy, cũng có nghĩa là các nhà mạng không hề phải chịu trách nhiệm gì trong vụ “móc túi” hàng trăm tỳ đồng của khách hàng. Cho nên, nhiều khả năng là các nhà mạng vẫn sẽ tiếp tục để cho các công ty cung cấp dịch vụ nội dung “xẻ thịt” người tiêu dùng vì họ đã né tránh được trách nhiệm liên đới và không hề bị xử phạt.

Tuy nhiên, theo nhận định của giới luật sư thì chính nhà mạng phải là đơn vị chịu trách nhiệm trước hết về việc khách hàng của mình bị Sam Media “móc túi”. Họ không thể nói rằng “mình không hề hay biết” bởi vì tin nhắn gửi tới khách hàng đều do nhà mạng kiểm soát, việc các đối tác áp dụng hình thức tự động đăng ký gói dịch vụ cung cấp nội dung trên mạng di động và thu tiền phải thông qua sự kiểm soát của các nhà mạng. Nếu không có được sự đồng ý của nhà mạng, các dịch vụ gia tăng này không thể vận hành trên mạng di động.

Thế nhưng, cho đến giờ này các nhà mạng vẫn chưa lên tiếng xin lỗi về việc đã “lỏng tay” để khách hàng bị Sam Media cùng các công ty cung cấp đầu số nhắn tin ngắn trục lợi.  Các “ông lớn” có vẻ như tin rằng khách hàng của họ vẫn luôn là những chú “bò sữa” nhẹ dạ, dễ dàng để các nhà mạng cùng các đối tác trục lợi. Bởi trớ trêu thay, đối với thuê bao di động ở Việt Nam hiện nay khi đi khiếu nại, nhà mạng vừa là “bị đơn” nhưng cũng chính là “trọng tài” phán xét. Vì vậy, trả lời khiếu nại của khách hàng, các nhà mạng luôn trong tư thế  “vừa đá bóng vừa thổi còi”, cho nên “thượng đế” mà thắc mắc thì chỉ có thua và thiệt.

Hữu Nguyên

Biển sạch

Kết quả đánh giá hiện trạng môi trường biển bốn tỉnh miền Trung được công bố mới đây tại một hội nghị ở Quảng Trị, cho thấy những tín hiệu lạc quan về sự tự phục hồi của tự nhiên. Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng nhất thì vẫn còn đang bỏ ngỏ: “Cá biển đã ăn được chưa?”. Khi chưa có đáp án rõ ràng cho câu hỏi này thì hàng triệu con người gắn liền số phận với biển, cũng như nền kinh tế của một khu vực rộng lớn hãy còn chưa có lối ra.

Tuy nhiên, có một điều còn quan trọng hơn khi mà cuộc sống bình thường, trước khi xảy ra thảm họa Formosa, còn chưa trở lại với người dân miền Trung sau một thời gian dài điêu đứng vì ô nhiễm, vì mất kế sinh nhai, có vẻ như vẫn chưa chốt lại được sau hội nghị này. Đó là sự tin cậy của người dân vào các chỉ số môi trường được cơ quan chức năng công bố. Đó còn là niềm tin vào các nỗ lực thật sự hiệu quả của nhà chức trách trong việc trả lại biển sạch, thực thi giám sát để ngăn chận tái diễn, trả lại cuộc sống bình thường cho người dân.

Khái niệm “biển sạch” của người dân thật ra rất cụ thể và giản dị. Hơn ai hết, hàng trăm ngàn ngư dân phải rời bỏ ngư trường nhiều tháng qua biết rõ họ cần thấy điều gì trong vùng biển đã gắn bó nhiều đời với gia đình họ. Họ phải được thấy lại cá tôm, hải sản sinh sôi nảy nở trên ngư trường của mình, cụ thể qua từng mẻ lưới, từng chuyến ra khơi đầy ắp thành quả trong khoang thuyền. Họ cũng khao khát được nhìn thấy sản phẩm của mình được xã hội đón nhận bình thường, không còn bị phân biệt đối xử trên thị trường nữa. “Biển sạch” cũng đồng nghĩa với việc là hàng triệu con người trong khu vực được trở lại với cuộc sống mà trước vụ Formosa làm ô nhiễm biển, họ đã từng có.

Chính Bộ trưởng Bộ TN-MT Trần Hồng Hà phát biểu kết luận hội nghị cũng thừa nhận “những công bố về hiện trạng biển miền Trung chưa trả lời được trọn vẹn câu hỏi của đồng bào miền Trung”. Ngay trong báo cáo nghiên cứu của các nhà khoa học công bố tại hội nghị cũng cho thấy còn một vài vùng biển vẫn đang tiềm ẩn nguy cơ chất độc vượt ngưỡng và lượng  chất độc trầm tích thật ra cũng chưa có thể đánh giá một cách đầy đủ. Cụ thể, báo cáo đã chỉ ra tại các khu vực thuộc Sơn Dương - Hà Tĩnh (khoảng 300 km2), cửa Nhật Lệ - Quảng Bình (khoảng 330 km2), hòn Sơn Chà - Thừa Thiên Huế (khoảng 160 km2) có thông số cao hơn khu vực khác, tuy vẫn nằm trong giới hạn cho phép nhưng  cần phải được giám sát chặt chẽ bởi đây là các vùng bẫy động lực.  Về tồn lưu lớp màng keo sắt, nhóm nghiên cứu thực hiện tại 9 khu vực có rạn san hô và các dạng nền đáy khác với 63 điểm khảo sát. Kết quả, tháng 4 và tháng 5 bề mặt đá và các rạn san hô có hiện tượng lớp bột màu vàng phủ bám. Hàm lượng phenol trong màng bám hệ keo sắt có giá trị cao, dao động 3,80-7,79 ppm.

Cơ chế thiên nhiên tự đào thải chất độc và làm sạch môi trường là chuyện không mới. Điều đó luôn diễn ra như một quy luật cân bằng để tồn tại của tự nhiên. Song, cũng theo các nhà khoa học, trong những thảm họa môi trường có hậu quả nghiêm trọng, nếu chỉ trông cậy vào cơ chế tự đào thải của tự nhiên không thì chưa đủ. TS. Nguyễn Tắc An, nguyên Viện trưởng Viện Hải dương học cho rằng, muốn làm sạch cho một vùng đã bị ô nhiễm do tác động của con người phải dựa vào hai cơ chế. Đó là dựa vào bản chất, cơ chế tự làm sạch của thiên nhiên và dựa vào sự can thiệp, tác động của con người. Về tự nhiên, phải công nhận khả năng tự làm sạch của vùng biển miền Trung rất cao. Đó là khả năng “trời cho” nhưng nói như vậy không có nghĩa con người có thể “bình chân” trong việc làm sạch môi trường biển miền Trung đã bị Formosa xả thải ra làm ô nhiễm rất nghiêm trọng. Bởi nếu như không có những tác động tích cực của con người bằng các giải pháp công nghệ thì khả năng tự làm sạch của tự nhiên sẽ không giải quyết triệt để được vấn đề. Nên nhớ có những loại hóa chất khi trôi rửa đi nó không làm bẩn chỗ này thì sẽ làm bẩn chỗ khác hoặc trầm tích nằm yên chờ đó.

Sự tin cậy có thể nói là một trong những yếu tố hàng đầu cần phải được quan tâm đặc biệt trong thời điểm có liên quan tới việc công bố các kết quả nghiên cứu, thông tin khắc phục và xử lý môi trường khu vực ô nhiễm biển miền Trung bởi Formosa đang làm điêu đứng hàng triệu con người. Tác hại trong tâm lý là chuyện mà không phải cứ đưa ra một báo cáo kết quả đẹp là có thể giải quyết được ngay. Cần có thời gian, cần có độ thuyết phục từ những nỗ lực giám sát, giải pháp cải thiện môi trường một cách minh bạch của cơ quan chức năng và sự thành khẩn, hành động chuộc lỗi, đền bù cho môi trường một cách tương xứng của chính thủ phạm đã gây ra ô nhiễm.

Người dân đánh giá cao các nỗ lực nghiên cứu và công bố các thông tin cập nhật về tình hình xử lý ô nhiễm môi trường biển miền Trung của nhà chức trách. Song để có thể xây dựng lòng tin, các chỉ số và kết quả nghiên cứu phải giải đáp được nỗi lo âu cốt lõi của người dân và phải kịp thời, thiết thực, đầy đủ, gắn liền với đòi hỏi liên quan tới việc trả lại cuộc sống bình thường cho gia đình họ.

Đơn giản, người dân chỉ cần biển sạch. Và “biển sạch” với ngư dân là biển có tôm cá sinh sôi nảy nở, cụ thể qua từng mẻ lưới, từng chuyến ra khơi, từng vụ nuôi trồng gắn liền với sự sống còn của mỗi con người, mỗi gia đình cũng như với số phận của các cộng đồng có liên quan tới nghề biển.  Để có lại được sự tin cậy vào an toàn môi trường biển, để “biển sạch” như khát vọng của ngư dân chắc phải mất không ít thời gian và sự nỗ lực minh bạch, sự cố gắng thực thi trách nhiệm không hề nhỏ của các cơ quan chức năng, của các nhà khoa học, của cả cộng đồng. Mới thấy những tác hại, tổn thất mà Formosa gây ra cho môi trường tự nhiên và nền kinh tế – xã hội của đất nước ta là không nhỏ chút nào.

Bài đăng trên mục Thời Luận báo Đại Đoàn Kết

Một mình một chợ

Bá Tân (Nhà báo)

Nếu không gặp trắc trở, bài viết “ Không thể một mình một chợ” của Hữu Nguyên đã trình diện trên mục thời luận của báo Đại Đoàn Kết.

Báo Đại Đoàn Kết không đăng, vì lí do tế nhị, không vì chất lượng bài viết, thế là bài của Hữu Nguyên có cơ hội gia nhập lề trái.

Lề trái đầy sức sống. Nằm trong dòng chủ lưu và chiếm phần lớn của thế giới phẳng. Nếu lấy ta làm chuẩn, đại bộ phận thế giới thuộc về lề trái.

Sau phán quyết của PCA , dư luận thế giới cũng như báo chí trong nước rầm rộ đưa tin. Một số tờ báo khai thác nguồn thông tin đa chiều, dĩ nhiên theo đúng định hướng. Bài viết của Hữu Nguyên chỉ là hạt cát trong bãi sa mạc ấy.

Kết hợp chứng với luận, bài của Hữu Nguyên ,  viết cho mục thời luận, vạch ra thói hành xử theo kiểu một mình một chợ của Trung Quốc. Mặc kệ phán quyết của PCA, Trung Quốc quay lưng với luật pháp quốc tế, vẫn ngang nhiên hành xử theo kiểu một mình một chợ.

Một mình một chợ là cách hành xử truyền thống của Trung Quốc.

Khổ nhất là những nước láng giềng nhỏ, luôn bị Trung Quốc hà hiếp theo kiểu chợ búa.

Thế giới cũng như Việt Nam hiện thời có 2 loại chợ. Chợ truyền thống và chợ hiện đại.

Chợ truyền thống, hình thành và phát triển ở thôn quê. Loại chợ này có đông người bán. Bao nhiêu chỗ ngồi ( trong chợ) thì bấy nhiêu người bán. Là chợ nhưng ở đây không có chuyện một mình một chợ.

Chợ hiện đại, ra đời muộn, chủ yếu hoạt động ở khu vực đô thị. Trung tâm thương mại. Siêu thị. Đại siêu thị. Đó là những tên gọi khác nhau của chợ hiện đại.

Chợ hiện đại gắn liền ông chủ. Giám đốc trung tâm thương mại. Siêu thị hoặc đại siêu thị dĩ nhiên có giám đốc, hoặc tổng giám đốc.

Người đứng đầu có quyền quyết định tất cả những việc trong cái chợ hiện đại do ông ta làm chủ. Ông chủ là người có quyền và lực để quản lí theo kiểu một mình một chợ.

Thế giới cũng vậy. Chỉ có những cường quốc mới đủ uy lực hành động theo kiểu một mình một chợ. Văn minh và dân chủ như Hoa Kỳ nhưng, không ít trường hợp, cường quốc số một thế giới ra tay theo kiểu một mình một chợ.  Thực ra, khi cần thiết, phải một mình một chợ mới làm ra vấn đề lớn. Chờ cả làng, dàn hàng ngang mạnh cũng như yếu chỉ có hỏng việc.

Một mình một chợ của Hoa Kỳ hoàn toàn khác biệt về chất so với một mình một chợ kiểu bành trướng đại hán Trung Quốc.

Bài của Hữu Nguyên chưa chạm đến cái cốt lõi ấy. Đừng trách Hữu Nguyên. Tôi biết sức viết của Hữu Nguyên.Ngòi bút của Hữu Nguyên có lửa.Bài viết “ bình dân” như thế ( chưa đúng máu lửa vốn có của Hữu Nguyên ) mà không sử dụng, huống chi chạm đến vấn đề cốt lõi đang được dư luận quan tâm.

Báo chí quốc doanh đang tồn tại theo kiểu chợ hiện đại.

Hàng ngàn sản phẩm báo chí, có tên tuổi riêng, nhưng vâng lệnh hoạt động của ông chủ siêu thị.

Đành rằng có sắc thái riêng nhưng ông chủ siêu thị luôn là người dẫn dắt báo chí quốc doanh. Đặc biệt, khi có điểm nóng, lúc cần báo chí lên tiếng nói đúng sự thật, ông chủ siêu thị cho viết mới được viết, ông chủ lắc đầu là im lặng.

Tổng biên tập chỉ là công cụ trong tay ông chủ siêu thị báo chí quốc doanh. Nếu không tuân lệnh, dám cả gan làm trái, mất đứt cái chức đứng đầu một tờ báo. Chạy được cái chức ấy đâu phải dễ.

Duy nhất ở Việt Nam có một tờ báo cánh tả, báo Đại Đoàn Kết, đó là khẳng định của người đứng đầu tờ báo này. Tự nhận cánh tả nhưng soi xét báo Đại Đoàn Kết  chẳng thấy có gì khác cánh hữu. Bạn đọc đang ngóng chờ tính chất cánh tả trên báo Đại Đoàn Kết.

Phát triển thị trường thương mại theo chợ hiện đại đang là xu thế của thế giới. Quản lí chỉ đạo báo chí theo kiểu siêu thị là ngược chiều phát triển của thế giới.

Một mình một chợ. 

Rất đáng vạch mặt lên án cái thói ngông nghênh một mình một chợ của Trung Quốc.

Những nơi không được hành xử theo kiểu một mình một chợ nhưng vẫn tồn tại thì sao.

                                                                 

Ngăn chận bạo lực trên Biển Đông

Bộ Ngoại giao Việt Nam mới đây đã bày tỏ thái độ dứt khoát về việc yêu cầu Trung Quốc phải bồi thường thỏa đáng sau vụ hai tàu hải cảnh Trung Quốc đâm chìm một tàu cá Việt Nam ở khu vực quần đảo Hoàng Sa thuộc chủ quyền của Việt Nam. Ngày 11/7, chưa đầy 3 ngày sau khi xảy ra sự việc,  đại diện Bộ Ngoại giao Việt Nam đã gặp đại diện Đại sứ quán Trung Quốc tại Hà Nội trao công hàm phản đối.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Lê Hải Bình cho biết ngày 9/7/2016, tại khu vực cách đông đông nam đảo Bông Bay, thuộc quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam 34 hải lý, tàu cá Việt Nam mang số hiệu QNg 90479 TS cùng 5 ngư dân đã bị hai tàu hải cảnh Trung Quốc mang các số hiệu 46102 và 56103 truy đuổi, đâm chìm.

Việt Nam lên án mạnh mẽ các hành vi đối xử vô nhân đạo, sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực đối với các ngư dân Việt Nam. “Việt Nam yêu cầu phía Trung Quốc khẩn trương điều tra xác minh vụ việc và xử lý nghiêm đối với các nhân viên của hai tàu Trung Quốc mang số hiệu 46102 và 56103 đã có hành vi cố ý đâm chìm tàu cá của Việt Nam, bỏ mặc các ngư dân Việt Nam trong điều kiện nguy hiểm đến tính mạng sau khi tàu bị đâm chìm trên biển. Việt Nam cũng yêu cầu phía Trung Quốc tôn trọng luật pháp quốc tế, không để tái diễn các hành động tương tự và có hình thức bồi thường thỏa đáng cho ngư dân Việt Nam", ông Bình nêu rõ.

Trước đó Hội nghề cá Việt Nam đã có công văn, trong đó nhấn mạnh hội cực lực lên án và phản đối hành động vô nhân đạo của phía Trung Quốc, cho rằng hành động này đe dọa trực tiếp đến tính mạng, gây thiệt hại lớn đến tài sản của ngư dân. Với công văn này, Hội nghề cá Việt Nam đề nghị các cơ quan chức năng cần có biện pháp phản đối mạnh hành động của các tàu Trung Quốc, yêu cầu bồi thường thiệt hại cho ngư dân; tăng cường các biện pháp đảm bảo an toàn tính mạng và tài sản của ngư dân Việt Nam đang khai thác thủy hải sản trên biển cũng như kiên quyết, kịp thời phối hợp ngăn chặn và xử lý những hành động tương tự để ngư dân Việt Nam yên tâm ra khơi bám biển sản xuất.

Từ nhiều năm qua, kể từ khi tuyên bố cái gọi là “chủ quyền không thể tranh cãi” trên Biển Đông được bao chiếm bởi bản đồ “đường chín đoạn” (còn gọi là “đường lưỡi bò”), Trung Quốc đã gia tăng nhiều biện pháp cản trở, hành hung, cướp bóc, đâm chìm và bắt bớ vô lý nhiều tàu cá và ngư dân Việt Nam đang hành nghề hợp pháp trên ngư trường thuộc chủ quyền Việt Nam. Các tàu chấp pháp của Trung Quốc đã không ít lần xua đuổi, đâm chìm, cướp đoạt tài sản của ngư dân Việt Nam với mức độ ngày càng gia tăng. Nhiều trường hợp tàu cá Việt Nam gặp nạn chẳng những không được cứu nạn, cứu hộ theo quy định của luật pháp quốc tế mà còn bị lực lượng chấp pháp Trung Quốc xua đuổi ra khỏi vùng biển an toàn, bỏ mặc ngư dân Việt trong cơn hoạn nạn, đối diện với cái chết giữa biển khơi mênh mông.

Điều đáng nói là các tuyên bố về cái gọi là “chủ quyền không thể tranh cãi” của Trung Quốc bao chiếm 80 % diện tích Biển Đông hầu như không được bất kỳ cơ quan thẩm quyền quốc tế nào thừa nhận và liên tục bị phản đối bởi các nước trong khu vực, song Trung Quốc vẫn phớt lờ. Trong các đàm phán và gặp gỡ song phương lãnh đạo Trung Quốc luôn kêu gọi và cam kết các bên cùng nhau tuân thủ luật pháp quốc tế, coi trọng đại cục trong giải quyết  các bất đồng, tranh chấp trên biển, cố gắng kìm chế không gây căng thẳng, không  làm thay đổi hiện trạng. Thế nhưng, trong thực tế thì hầu như Trung Quốc đều  làm ngược lại với những gì họ từng cam kết, từng kêu gọi các nước thực hiện.

Vụ đâm chìm tàu cá của ngư dân Việt Nam mới đây chỉ diễn ra vài ngày sau khi lãnh đạo hai nước Việt – Trung vừa ký kết các văn bản ghi nhớ về hợp tác an ninh trên biển chưa ráo mực. Càng chứng tỏ Trung Quốc luôn hành động và giải thích pháp luật chỉ theo cách có lợi cho mình mà bất chấp các quy định của luật pháp quốc tế, của yêu cầu đảm bảo an ninh, an toàn hàng hải khu vực và thế giới.

Khi Trung Quốc cứ nhất mực đơn phương quả quyết rằng cả vùng biển trong “đường lưỡi bò” là của họ, là “không thể tranh cãi”, là “ao nhà truyền thống” có từ hơn 2.000 năm trước của tổ tiên họ, và cứ thế mà cấm biển, cấm đánh cá, áp đặt một “chính quyền Tam Sa”, rồi thì bồi đắp các dải đá thành “đảo”, tập trận suốt từ đảo Hải Nam xuống đến Hoàng Sa, thì rõ ràng Trung Quốc đâu có tôn trọng điều họ gọi là những thỏa thuận liên chính phủ “không có hành động làm phức tạp, mở rộng tranh chấp, duy trì quan hệ hai nước và hòa bình, ổn định ở Biển Đông”.

Ngư dân Việt Nam đã bao đời nay  sống và lớn lên với biết bao nhiêu thế hệ gắn bó với vùng biển Hoàng Sa , Trường Sa. Hàng bao thế kỷ trôi qua trong sự bình yên, cái mà họ lo lắng nhất chỉ là phải đối mặt với thiên nhiên, thời tiết thất thường, những cơn bão bất chợt ngoài dự đoán. Còn nay, không chỉ thời tiềt thất thường, thiên nhiên dữ dội nữa mà còn thêm bao nhiêu là hiểm nguy cận kề của các tàu chấp pháp và kể cả tàu cá của ngư dân Trung Quốc.

Phán quyết lịch sử của Tòa Trọng tài Thường trực (PCA) mới đây đã hoàn toàn bác bỏ cái gọi là “chủ quyền không thể tranh cãi” bao chiếm 80% diện tích Biển Đông bởi “đường lưỡi bò” của Trung Quốc. Tòa cũng tuyên bố Trung Quốc đã vi phạm pháp luật quốc tế khi ngăn cản ngư dân hành nghề trên vùng biển truyền thống của họ. Tòa cũng lên án Trung Quốc đã không ngăn cản được ngư dân của nước họ tràn vào vùng biển của nước khác, xâm hại lợi ích quốc gia của các nước láng giềng.

Rõ ràng, phản đối hành động vi phạm pháp luật quốc tế và yêu cầu điều tra, bồi thường thỏa đáng các thiệt hại do vi phạm pháp luật gây ra là việc làm cần thiết và hợp pháp. Chỉ có những hành động cụ thể, tuân theo luật pháp mới có thể ngăn chận được các nguy cơ phạm pháp trong tương lai và bảo vệ những người dân lương thiện một cách hiệu quả. Bảo vệ ngư dân, giúp họ yên tâm bám biển hành nghề cũng chính là bảo vệ chủ quyền và sự phồn vinh, phát triển của đất nước.

Hữu Nguyên

Bản trên báo Đại Đoàn Kết