Chủ quyền và "hảo hảo” - bên nào nặng hơn?

Nếu không có cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc năm 1979 người Việt Nam ngày nay chắc khó có thể biết được bản chất nghiêm trọng đàng sau mối quan hệ được ví như “môi với răng” trong một thời gian dài. Nguồn tư liệu chính thống do Nhà nước Việt Nam bạch hóa sau cuộc chiến 1979 về quan hệ Việt – Trung cho thấy một sự thật không tốt đẹp như nhiều người lầm tưởng hay cố tình vẽ ra.

Trung Quốc không bao giờ là “bạn vàng”,  mà thường xuyên, trong một mưu đồ rất nhất quán, kiên trì luôn trở thành kẻ chọc gậy bánh xe trong tiến trình phát triển của cách mạng Việt Nam kể từ năm 1949, khi nhà nước cộng sản Trung Quốc được thành lập. Vài sự kiện lớn được bạch hóa từ thông tin chính thống của nhà nước Việt Nam cũng đủ thấy rõ điều này: “phản bội Việt Nam ở Hội nghị Geneve năm 1954, ngăn cản Việt Nam thương lượng với Mỹ năm 1968, dùng vũ lực đánh chiếm toàn bộ Hoàng Sa năm 1974, phát động chiến tranh biên giới năm 1979, dùng vũ lực đánh chiếm một phần Trường Sa năm 1988”...

Trong thực tế, các hành động gây hấn ngày càng gia tăng và ngày càng hung hăng của Trung Quốc trên Biển Đông những năm gần đây càng cho thấy mưu đồ trước sau như một của họ là bằng mọi cách, mọi giá, mọi thủ đoạn để áp đặt từ địa vị pháp lý cho tới trên thực tiễn yêu sách “đường lưỡi bò” liếm trọn hầu như toàn bộ Biển Đông. Mặc dù yêu sách này bị phản đối bởi hầu như toàn bộ thế giới (trong đó có không ít những học giả đang là công dân Trung Quốc hoặc gốc Trung Quốc) vì sự mơ hồ, hoang tưởng và không thể đáp ứng tối thiểu các tiêu chuẩn dành cho một tuyên bố về chủ quyền như thông lệ và luật pháp quốc tế.

Thế nhưng Bắc Kinh vẫn bất chấp. Và mới đây nhất họ không ngần ngại in hình bản đồ có “đường lưỡi bò” vào hộ chiếu Trung Quốc phát hành cho hàng chục triệu công dân của họ đồng hành với “đường lưỡi bò” đi khắp hoàn cầu. Tất nhiên, trong đó có cả các quốc gia bị xâm phạm chủ quyền nghiệm trọng bởi cái đường phi lý và phi pháp này.

Một nhà nghiên cứu Biển Đông của Việt Nam, ông Đinh Kim Phúc đã nhanh chóng đưa ra nhận định: “Nếu Trung Quốc quyết định in bản đồ hình lưỡi bò bao gồm hơn 80% diện tích Biển Đông thì đó là hành động cuối cùng làm thức tỉnh những ai còn ảo tưởng về sự phát triển hòa bình của Trung Quốc”. Bởi vì theo ông Phúc: “đây là một thách thức rất lớn đối với tất cả những ai quan tâm, những ai có tiếng nói, những ai có quyền lợi trong tranh chấp chủ quyền tại Biển Đông”.

Còn tờ báo Anh Financial Times, cơ quan truyền thông quốc tế đầu tiên lên tiếng về vụ việc này ngay từ hôm  21/11/2012 đã cho rằng các nước có tranh chấp chủ quyền với Trung Quốc không thể nào hài lòng trước việc các viên chức ngoại giao và cửa khẩu của họ đều bị buộc phải mặc nhiên công nhận các đòi hỏi chủ quyền của Bắc Kinh, mỗi khi cấp visa hay đóng dấu xuất nhập cảnh trên hộ chiếu của một công dân Trung Quốc.

Trở lại vấn đề liên quan tới các nguyên tắc giải quyết tranh chấp trên Biển Đông. Trong khi giới chức Việt Nam luôn cam kết chủ trương giải quyết các tranh chấp trên Biển Đông thông qua đàm phán, bằng biện pháp hòa bình, phù hợp với Hiến chương LHQ, Công ước quốc tế về Luật Biển, Tuyên bố DOC, cũng như các thỏa thuận khác giữa các nước có liên quan, giữa ASEAN và Trung Quốc... thì Trung Quốc thẳng thừng tuyên bố, với quần đảo Hoàng Sa họ không có gì để đàm phán với Việt Nam cả.

Đồng thời với gần như toàn bộ Biển Đông họ tuyên bố chủ quyền bằng yêu sách “đường lưỡi bò”. Thực thi cái gọi là chủ quyền lịch sử, không thể tranh cãi này họ không ngừng gia tăng các hoạt động chấp pháp như kiểm ngư, hải giám; ban hành lệnh cấm đánh bắt cá trên hầu hết vùng Biển Đông; tịch thu tàu thuyền, tài sản, bắt bớ, bắn giết ngư dân Việt Nam và các nước khác trong khu vực;  phá hoại thiết bị thăm dò dầu khí cua Việt Nam; thành lập thành phố Tam Sa và  bộ máy hành chính bao gồm cả hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam; tổ chức tập trận, đưa tàu chiến vào Biển Đông, bắn đạn thật, đổ bộ chiếm đảo; gọi mời nhà thầu quốc tế tham gia thăm dò và khai thác 9 lô dầu khí trên Biển Đông xâm phạm nghiêm trọng khu vực thềm lục địa thuộc chủ quyền của Việt Nam;...

Trong bài diễn văn khai mạc Đại hội lần thứ 18 Đảng Cộng sản Trung Quốc, Tổng bí thư mãn nhiệm Hồ Cẩm Đào đã tuyên bố là Trung Quốc phải tiếp tục xác quyết chủ quyền trên các lãnh thổ đang tranh chấp với tư cách một nước đang trở thành “cường quốc hải dương”. Tháng 9 vừa qua, Trung Quốc đã hạ thủy chiếc hàng không mẫu hạm đầu tiên của nước này, đó là tàu Liêu Ninh, nhưng đây là tàu cũ mua lại từ Ukraina và được đại tu lại. Sự kiện này tuy vậy đã được mô tả những là một “bước đi ngàn dặm” mang tính biểu tượng cho sức mạnh quân sự gia tăng của Trung Quốc, trong bối cảnh các nước trong khu vực ngày càng lo ngại trước sự bành trướng thế lực của Bắc Kinh.

Nhà nghiên cứu Dương Danh Dy khi bình luận về một số nội dung trong báo cáo chính trị của Đại hội lần thứ 18  Đảng Cộng sản Trung Quốc đã cho biết: “Ngoài những lời “hoa mỹ” nói về đường lối “yêu chuộng hòa bình”, muốn “chung sống tốt với các nước xung quanh, và các nước đang phát triển” như vẫn thường nói ra, báo cáo đã thẳng thừng nêu “…thúc đẩy xây dựng quan hệ nước lớn kiểu mới…” chứ không còn nêu “thế giới đa cực” hoặc “một siêu đa cường” như truớc đây vẫn nói. Điều này cho thấy về đại thể Trung Quốc sẽ không “né tránh” Mỹ nữa mà trong tương lai những ma sát thậm chí xung đột Trung-Mỹ sẽ gia tăng và gay gắt hơn. Tôi cũng xin nói ngay ở đây: qua phương châm “quán triệt... sự chỉ đạo của chiến lược tăng cường quân sự tiến cùng thời đại, quan tâm chú trọng cao độ tới an toàn biển...”, ta có thể dự báo rằng biển đảo, mà trước hết là Biển Đông và biển Hoa Đông sẽ là nơi Trung Quốc tiếp tục dòm ngó và rất có thể là nơi họ “kiếm cớ lấn chiếm” với quy mô lớn. Câu nói “hòa thuận với các nước xung quanh” sẽ chỉ là những lời lừa bịp”.

Sau Hội nghị Trung ương 6 và một tháng sau khi gặp Tập Cận Bình, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đưa ra tuyên bố: “Trên tinh thần đồng chí, anh em và thỏa thuận cấp cao giữa hai nước, trên cơ sở luật pháp quốc tế, hai bên cần bàn bạc, thảo luận, đàm phán để tìm ra giải pháp thỏa đáng, lâu dài mà hai bên đều có thể chấp nhận được; không để vấn đề về Biển Đông làm ảnh hưởng đến quan hệ hai nước”.  Tuyên bố của ông Dũng xảy ra cùng lúc với chủ trương của Nhà nước Việt Nam tiếp tục làm khó người dân phản đối các động thái hung hãn và tham vọng bành trướng của Trung Quốc trên Biển Đông.

Khi nói “không để vấn đề về Biển Đông làm ảnh hưởng đến quan hệ hai nước”, phải chăng ông Dũng đã gián tiếp đưa ra thông điệp cho Trung Quốc biết là lãnh đạo Việt Nam đặt quan hệ hữu nghị giữa hai nước lên trên tranh chấp chủ quyền?

Quan điểm này của ông Dũng xem ra khá mâu thuẫn với những gì mà các nhà lãnh đạo tiền bối của ông từng tuyên bố. Chẳng hạn như của cựu Chủ tịch nước, Đại tướng Lê Đức Anh: “Tôi khẳng định lại một lần nữa, giữ độc lập, chủ quyền đất nước là mục tiêu, là nhiệm vụ tối thượng, số một, quan trọng nhất. Chúng ta luôn muốn hòa bình, hợp tác, hữu nghị nhưng quyết không đổi chủ quyền để lấy những điều đó. Hòa bình, hợp tác ngang bằng với chủ quyền là cách nói, là mưu đồ của Trung Quốc. Chúng ta nhất quyết không đổi chủ quyền, không đổi đất đai, biển đảo Tổ quốc để lấy hòa bình”.

Còn Chủ tịch nước đương nhiệm Trương Tấn Sang cũng trong cùng thời điểm tương tự với ông Nguyễn Tấn Dũng đã có quan điểm hầu như ngược lại với Thủ tướng: “Quan điểm, lập trường của Đảng, Nhà nước là không lùi bước trong tranh chấp Biển Đông. Việc gìn giữ hòa bình trong quan hệ Việt Nam - Trung Quốc thì từ ý thức đến hành động của chúng ta hết sức đầy đủ, nhưng đồng thời nhiệm vụ bảo vệ, giữ vững chủ quyền vẫn luôn được tiến hành thường xuyên, không có gì thay đổi. Nhưng trong điều hành cũng có thể chúng tôi có lỗi chuyện này chuyện nọ, không loại trừ, nhưng ý thức cũng như hành động không bao giờ tách khỏi lập trường, quan điểm: chủ quyền quốc gia là thiêng liêng và bất khả xâm phạm”.

Một khi khẳng định “chủ quyền quốc gia là thiêng liêng và bất khả xâm phạm”, thì việc bảo vệ chủ quyền và quyền lợi đất nước, trong đó bao gồm chủ quyền hai quần đảo Hoàng Sa - Trường Sa và khu vực thềm lục địa ở Biển Đông, phải là nhiệm vụ, là trách nhiệm và là ưu tiên cao nhất của lãnh đạo Việt Nam.

Có thể bảo vệ chủ quyền quốc gia bằng biện pháp hòa bình và tình hữu nghị đơn phương được không một khi giặc đã ngấp nghé trong sân nhà chúng ta? Cha ông ta từng nói: “Giặc đến nhà đàn bà cũng đánh”. Chúng ta muốn hòa bình và chỉ có hòa bình khi kẻ xâm lược biết rõ rằng chúng sẽ bị đánh tơi bời không còn manh giáp, một khi chúng muốn biến dã tâm cướp bóc thành hiện thực.

Các bô lão ở Hội nghị Diên Hồng cách nay hơn 720 năm chắc sẽ không đồng thanh cùng hạ quyết tâm “chiến”, khi được triều đình mời đến để hỏi “hòa hay chiến”, nếu cả triều đình cũng như toàn thể dân chúng Đại Việt đều mê muội coi trọng quan hệ “môi răng” với quân xâm lược hơn là quyết tâm bảo vệ từng tất đất núi sông của cha ông để lại.

  

"Hộ chiếu lưỡi bò" rất nguy hiểm nên không chỉ phản đối suông!

“Hộ chiếu lưỡi bò” của Trung Quốc mới đây được giới bình luận cho rằng là tận cùng của sự xảo quyệt và thủ đoạn thâm độc của Bắc Kinh trong việc thực hiện âm mưu độc chiếm Biển Đông trước sau như một của nước này.

“Hộ chiếu lưỡi bò”có thể xem là một bước leo thang nghiêm trọng vì Trung Quốc đang cấp hàng triệu hộ chiếu mới có in hình đường lưỡi bò và có giá trị trong 10 năm. Khôi hài hơn khi Bộ Ngoại giao Trung Quốc thản nhiên trả lới khi bị chất vấn: “Bản đồ trong hộ chiếu không nhằm vào bất cứ quốc gia nào. Và Trung Quốc sẵn sàng đối thoại với các nước có liên quan”.

Ai cũng biết “đường lưỡi bò” là sự áp đặt tùy tiện của Trung Quốc về yêu sách chủ quyền độc chiếm hầu như gần trọn Biển Đông vô căn cứ, vi phạm công pháp quốc tế về luật biển và xâm phạm chủ quyền lãnh hải của nhiều quốc gia trong vùng. Yêu sách “đường lưỡi bò” nay xuất hiện chính thức trong hộ chiếu Trung Quốc, một trong các văn bản hành chính chính thống của nhà nước này và có tác dụng lan tỏa ra khắp thế giới theo dấu chân của người Trung Quốc. Thế mà, Bộ Ngoại giao Trung Quốc có thể bình thản mà rằng  hộ chiếu lưỡi bò không nhắm tới quốc gia nào. Hơn nữa, không nhằm vào bất cứ quốc gia nào sao lại chuẩn bị tinh thần "sẵn sàng đối thoại với các nước có liên quan"?

Một học giả Trung Quốc thuộc Đại học Nhân dân ông Thời Ân Hoằng bình luận tuy hộ chiếu mới này có thể giúp “thể hiện chủ quyền, nhưng cũng có thể làm phức tạp hóa tình hình vốn đã nhiều vấn đề”. Rõ ràng là Bắc Kinh có nghĩ tới chuyện áp đặt chủ quyền theo "đường lưỡi bò" trên Biển Đông khi cho phát hành loại "hộ chiếu lưỡi bò" này.

Một nhà nghiên cứu Biển Đông của Việt Nam, ông Đinh Kim Phúc đã nhanh chóng đưa ra nhận định: “Nếu Trung Quốc quyết định in bản đồ hình lưỡi bò bao gồm hơn 80% diện tích Biển Đông thì đó là hành động cuối cùng làm thức tỉnh những ai còn ảo tưởng về sự phát triển hòa bình của Trung Quốc”. Bởi vì theo ông Phúc: “đây là một thách thức rất lớn đối với tất cả những ai quan tâm, những ai có tiếng nói, những ai có quyền lợi trong tranh chấp chủ quyền tại Biển Đông”.

Nhật báo Anh Financial Times, cơ quan truyền thông đầu tiên lên tiếng về vụ việc này ngay từ hôm qua, 21/11 đã cho rằng các nước có tranh chấp chủ quyền với Trung Quốc không thể nào hài lòng trước việc các viên chức ngoại giao và cửa khẩu của họ đều bị buộc phải mặc nhiên công nhận các đòi hỏi chủ quyền của Bắc Kinh, mỗi khi cấp visa hay đóng dấu xuất nhập cảnh trên hộ chiếu của một công dân Trung Quốc.

Báo Financial Times đã trích lời Tiến sĩ Nguyễn Quang A tại Hà Nội cho rằng : "Theo tôi, đây là một bước đi rất hiểm độc của Bắc Kinh trong số hàng ngàn các hành động thâm độc khác. Khi người Trung Quốc muốn thăm Việt Nam, chúng tôi buộc phải chấp nhận họ và đóng dấu hộ chiếu của họ”. Đối với Tiến sĩ Nguyễn Quang A, không chỉ là người Việt Nam, mà tất cả mọi người trên thế giới phải lên tiếng ngay bây giờ để phản đối hành động sai trái đó của Bắc Kinh.

Khi đưa tin về việc Việt Nam và Philippines đồng thời lên tiếng phản đối Trung Quốc về vụ này, hãng AFP vào hôm nay đã nêu bật tuyên bố đầy quan ngại của ông Raul Hernandez, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Philippines : “Nếu để yên cho Trung Quốc làm như vậy, điều đó có nghĩa là chấp nhận các yêu sách của Trung Quốc trên toàn bộ vùng Biển Đông”.

Do vậy, phản đối “hộ chiếu lưỡi bò” của Trung Quốc không chỉ dừng lại ở các tuyên bố ngoại giao mà cần phải có hành động cụ thể. Hành động trước tiên là không chấp nhận để cho hộ chiếu lưỡi bò được ngang nhiên lưu hành trên toàn lãnh thổ Việt Nam. Cần có kế hoạch hành động kêu gọi các quốc gia có chủ quyền bị xâm phạm bởi “đường lưỡi bò” cùng với Việt Nam tẩy chay và vô hiệu hóa loại hộ chiếu này trên thực tế.

“Hộ chiếu lưỡi bò” là dấu hiệu cho thấy Bắc Kinh khó có thể nhượng bộ các nước láng giềng Đông Nam Á trên vấn đề Biển Đông. Điều đó càng thấy rõ hơn  trong bối cảnh mới đây, tại các Hội nghị Thượng đỉnh của khối ASEAN diễn ra ở Phnom Penh (Campuchia) – kết thúc hôm 20/11 vừa qua, Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo một lần nữa lại lớn tiếng khẳng định chủ quyền của Bắc Kinh trên Biển Đông.

VIệt Nam ủng hộ quốc tế hóa vấn đề Biển Đông

Như vậy rõ ràng là Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 21 họp tại Campuchia tuần qua đã lại không đạt được sự đồng thuận về vấn đề Biển Đông. Còn nhớ, cũng vì không đồng thuận trong vấn đề Biển Đông mà Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN hồi tháng 7 năm nay cũng diễn ra tại Campuchia đã không thể ra thông cáo chung. Chuyện chưa từng có trong lịch sử ASEAN.

 Thủ tướng Ôn Gia Bảo: "Song phương, song phương, chỉ song phương thôi  mấy em nhé! Ngoan đi rồi anh cho quà..."

Nay lại thêm một chuyện chưa từng có nữa là Tổng thống Philippines Benigno Aquino đã bất chấp các nghi thức ngoại giao cơ bản ngang nhiên cắt lời Thủ tướng Campuchia Hun Sen khi vị chủ tịch ASEAN năm nay đang nói về chuyện “tất cả 10 nước ASEAN đã đồng thuận không quốc tế hóa vấn đề tranh chấp Biển Đông”, khiến ông Hun Sen phải sững sờ, ngớ người ra một lúc sau mới bình tĩnh lại được.

Ông Benigno Aquino đã quở trách ông Hun Sen khá nặng lời rằng: “Campuchia không nên rêu rao cái gọi là “sự đồng thuận của ASEAN” đối với chuyện không quốc tế hóa vấn đề Biển Đông”. Tổng thống Philippines khẳng định: “Manila và một nước khác nữa không đồng tình với tuyên bố này của Campuchia”.

Các nhà ngoại giao và giới truyền thông đều đoán chắc rằng “một nước khác nữa” chính là Việt Nam, mặc dù đại diện nước này im lặng trong thời khắc mà Philippines khuấy động hội trường và làm phá sản tuyên bố Campuchia về sự đồng thuận của ASEAN không quốc tế hóa vấn đề Biển Đông theo đúng lập trường trước sau như một của Trung Quốc.

[Campuchia bị nghi ngờ giúp Trung Quốc thao túng hồ sơ Biển Đông - xem ở đây]

Ngày 21/11/2012, bản điện tử của Nhân dân Nhật báo (Trung Quốc) có bài “Quấy rối hội nghị thượng đỉnh Đông Á với việc tranh chấp quần đảo là không khôn ngoan” của tác giả Wu Liming. Bài này cho thấy sự dè dặt có phần lo ngại của Trung Quốc trước sự phản ứng mạnh mẽ của Tổng thống Philipinnes đối với ông Hun Sen tại phiên bế mạc Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á và bộc lộ thái độ rất cay cú bực bội đối với Việt Nam. 

Trích một số đoạn của bài báo theo bản dịch của TSYG (xem thêm ở đây):

Bài báo mở đầu bằng lời ta thán: “Hội nghị thượng đỉnh Đông Á đã kết thúc hôm thứ Ba tại Phnom Penh, dự kiến tập trung vào các biện pháp để thúc đẩu hợp tác kinh tế trong khu vực, nhưng không may đã bị phân tán bởi một số nước đã cố gắng nâng cao quan điểm về các tranh chấp ở Biển Đông một cách không hợp thời”.

 - “Việc nêu bật các tranh chấp như vậy là đi ngược lại tinh thần của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), là đã liều lĩnh làm gia tăng sự căng thẳng và làm tổn hại đến bầu không khí hợp tác giữa các quốc gia Đông Á”.

- “Tuy nhiên các nước Philippines và Việt Nam đã chi phối Hội nghị thượng đỉnh qua sự lì lợm nhằm nêu bật các tranh chấp. Khi Cam-pu-chia, chủ tịch ASEAN năm nay, nói trong phiên họp hôm thứ Hai rằng 10 quốc gia ASEAN đồng thuận không để “quốc tế hóa” các rạn nứt, thì Tổng thống Philippines Begnigno Aquino đã bất chấp các nguyên tắc ngoại giao cơ bản, ngang nhiên quở trách Thủ tướng Cam-pu-chia Hun Sen”.

- “Rõ ràng, việc Philippines và Việt Nam đã không đếm xỉa gì đến các điều khoản ngoại giao cho thấy sự thèm muốn của họ đối với nguồn dầu, khí và tài nguyên giàu có trong vùng Biển Đông”.

- “Trước năm 1974, Việt Nam đã thừa nhận chủ quyền của Trung Quốc đối với các đảo, điều này có thể được chứng minh qua các văn bản của chính phủ, các tuyên bố ngoại giao, các bản đồ chính thức và sách giáo khoa”.

- “Ngoài các lý do như đối với Philippin, Việt Nam đã sớm thông qua Luật Biển trong năm nay để đòi chủ quyền một số đảo ở Biển Đông”.

- “ Cả Việt Nam và Philippines đã đóng kịch khóc lóc van xin sự trợ giúp nhằm tìm kiếm sự bảo kê từ các quốc gia bên ngoài khu vực, nhất là Hoa Kỳ trong chiến lược Trục Châu Á”.

- “Hai nước này dự định thúc ép Trung Quốc với sự giúp đỡ của Tổng thống Hoa Kỳ Barrack Obama, người cũng có mặt tại Hội nghị”…

[Hết trích – có thể xem bản tiếng Anh tại đây]

Sự bực dọc, hậm hực kỳ lạ này của Nhân dân Nhật báo (Trung Quốc) cho thấy rõ ràng là Bắc Kinh hiểu Việt Nam thực sự muốn gì mặc dù giới chức Việt Nam  không thể công khai bộc lộ như Tổng thống Philippines.

Mặc dù giới truyền thông quốc tế đã không ngần ngại gì khi chỉ thẳng ra “một nước khác nữa” cùng với Philippines không đồng thuận tuyên bố Campuchia về vấn để Biển Đọng mới đây chính là Việt Nam. Song thông tin chính thức cũng như của giới truyền thông chính thống trong nước Việt Nam hầu như không hề có xác nhận sự kiện này.

Đương nhiên Tổng thống Philippines không thể nói vô căn cứ khi khẳng định Manila và một nước khác nữa không đồng thuận với tuyên bố Campuchia. Rõ ràng là ông có thông tin chắc chắc về “một nước khác nữa”, song có lẽ do yêu cầu của nước này mà ông không tiện công khai danh tính.

Tuy nhiên, cũng trong ngày 21/11/2012, thông tín viên Quốc Việt của RFA có bài khẳng định “Việt Nam ủng hộ quốc tế hóa vấn đề Biển Đông” (xem ở đây). Trong bài này, RFA có trích đoạn trả lời phỏng vấn của Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam Phạm Bình Minh với Quốc Việt rằng Việt Nam muốn quốc tế hóa Biển Đông: “Quốc Việt: Thưa Ngoại trưởng, Campuchia cho biết không quốc tế hóa biển Đông. Philippines phản đối, còn quan điểm Việt Nam thế nào? Ngoại trưởng Phạm Bình Minh: Không, làm gì không quốc tế hóa. Chẳng có vấn đề đó”.

Với phát biểu này của người đứng đầu Bộ Ngoại giao Việt Nam có thể xóa tan mối ngờ vực “có hay không chuyện Việt Nam đồng thuận với tuyên bố Campuchia không quốc tế hóa vấn đề Biển Đông?”.  Rõ ràng là Việt Nam không hề đồng thuận với quan điểm chỉ đàm phán song phương với từng quốc gia có liên quan trực tiếp, tuân thủ nghiêm túc và đúng “định hướng” của Trung Quốc.

Về việc này quan điểm của Việt Nam từ lâu đã được phát biểu rất rõ ràng: vấn đề nào chỉ liên quan với hai bên thì đàm phán song phương; vấn đề nào liên quan tới nhiều bên thì phải đàm phán đa phương. Song phương hay đa phương là hoàn toàn tùy thuộc vào thực tiễn và mối quan hệ thực chất của vấn đề chứ không hề bị dẫn đắt hay chịu sự định hướng của bất kỳ một quốc gia nào khác có thể áp đặt được.

Được biết, nhân dịp kỷ niệm 10 năm Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (2002-2012), lãnh đạo các nước ASEAN và Trung Quốc đã nhất trí thông qua một Tuyên bố chung của Hội nghị kỷ niệm 10 năm Tuyên bố về Ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC).

Tuyên bố chung khẳng định giá trị, tầm quan trọng và việc thực hiện đầy đủ DOC nhằm bảo đảm hoà bình, ổn định, an ninh và an toàn hàng hải ở Biển Đông; giải quyết hòa bình các tranh chấp, trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế, nhất là Công ước luật biển LHQ năm 1982; đồng thời cùng hướng tới xây dựng Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông (COC).

Bên cạnh đó, các nhà lãnh đạo tái khẳng định nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nhau phù hợp với luật pháp quốc tế, và nguyên tắc không can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia khác; nhất trí tiếp tục tuân thủ tinh thần và các nguyên tắc của DOC nhằm góp phần thúc đẩy hòa bình và hợp tác giữa các quốc gia thành viên ASEAN và Trung Quốc.

Như vậy, các bên nếu thực sự có thiện chí và các cam kết về luật chơi trên Biển Đông thì ít nhất phải hành xử đúng theo luật pháp quốc tế trên cơ sở tôn trọng chủ quyền và bình đẳng trong quan hệ. Không thể có chuyện nước lớn ép nước bé trong cuộc chơi này nếu như các nước bé có sự đồng thuận thật sự trên nguyên tắc các đồng thuận đó phải đảm bảo lợi ích quốc gia, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của mỗi dân tộc.

      

[Tham khảo: Chiếc bẫy song phương]

Sức mạnh của tự do

Trong chuyến thăm 6 giờ đồng hồ đến Miến Điện, Tổng thống Mỹ Barack Obama có bài diễn văn tại Đại học Rangoon vào chiều ngày 19/11. BBC Việt ngữ lược dịch và trân trọng giới thiệu:

TT Obama phát biểu tại Đại học Rangoon Miến Điện chiều ngày 19/11/2012

Tôi rất vinh hạnh được đến đây ở trường đại học này và là tổng thống đầu tiên của Hiệp chủng quốc Hoa Kỳ đến thăm đất nước các bạn.

Tôi đến đây vì tầm quan trọng của đất nước này. Các bạn nằm ở ngã ba đường của đông Á và nam Á. Các bạn tiếp giáp với quốc gia đông dân nhất hành tinh. Các bạn có lịch sử trải dài suốt mấy ngàn năm và các bạn có khả năng quyết định vận mệnh của khu vực phát triển nhanh nhất thế giới.

Tôi đến đây vì lòng kính trọng dành cho trường đại học này. Chính tại ngôi trường này mà phong trào đấu tranh chống lại chế độ thực dân bắt đầu bén rễ. Chính tại đây Tướng Aung San đã biên tập một tạp chí trước khi lãnh đạo phong trào giải phóng dân tộc. Chính tại đây mà Ngài U Thant đã tìm hiểu về hoạt động của thế giới trước khi trở thành lãnh đạo của Liên Hiệp Quốc.

Trên hết, tôi đến đây vì niềm tin của nước Mỹ vào phẩm giá con người. Trong suốt các thập niên vừa qua, hai nước chúng ta là những kẻ xa lạ. Nhưng hôm nay, tôi có thể nói rằng chúng tôi vẫn luôn tràn đầy hy vọng về người dân của đất nước này. Các bạn đã đem đến cho chúng tôi hy vọng và chúng tôi đã chứng kiến lòng can đảm của các bạn.

Chúng tôi đã chứng kiến các nhà hoạt động áo trắng đến thăm hỏi thân nhân tù chính trị vào các ngày Chủ nhật và chư tăng khoác cà sa tuần hành ôn hòa trên đường phố. Chúng tôi đã biết chuyện những thường dân tổ chức những nhóm cứu trợ bão và nghe thấy tiếng nói của sinh viên cũng như nhịp điệu của những nghệ sỹ hip-hop đang phát đi âm thanh của tự do. Chúng tôi đến đây để biết những người dân Miến lưu vong và tỵ nạn không bao giờ mất liên hệ với gia đình và nguồn cội. Và chúng tôi cũng được truyền cảm hứng bởi phẩm giá mạnh mẽ của Aung San Suu Kyi vì bà đã chứng tỏ rằng không một ai thật sự bị cầm tù nếu niềm hy vọng vẫn cháy bỏng trong tim.

TT Obama ca ngợi bà Suu Kyi trong diễn văn của ông

Khi tôi lên làm tổng thống, tôi đã gửi đi một thông điệp đến các chính phủ cai trị bằng sự sợ hãi. Tôi đã nói trong diễn văn nhậm chức rằng: “Chúng tôi sẽ giơ tay ra nếu quý vị cũng sẵn sàng nới lỏng nắm đấm.”

Trong vòng một năm rưỡi qua đã bắt đầu một chuyển biến bất ngờ khi chế độ độc tài trong suốt năm thập niên đã nới lỏng ách cai trị của mình. Dưới chính phủ của Tổng thống Thein Sein, khát vọng thay đổi cùng với nghị trình cải cách đã gặp nhau.

Một nhân vật dân sự giờ đây đã lãnh đạo chính phủ và một Quốc hội đang khẳng định mình. Liên đoàn Quốc gia vì Dân chủ từng một thời bị đặt ra khỏi vòng pháp luật đã tham gia tranh cử và Aung San Suu Kyi đã trở thành đại biểu Quốc hội.

Hàng trăm tù nhân lương tâm đã được phóng thích. Lao động khổ sai đã bị cấm. Đã đạt được các lệnh ngừng bắn ban đầu với các nhóm vũ trang sắc tộc và các đạo luật mới ra đời đã tạo điều kiện cho một nền kinh tế cởi mở hơn.

Do đó hôm nay tôi đến đây để giữ lời hứa và chìa bàn tay hữu nghị. Nước Mỹ giờ đây đã có đại sứ trở lại ở Rangoon. Các lệnh cấm vận đã được nới lỏng, và chúng tôi sẽ giúp tái thiết nền kinh tế để đem đến các cơ hội cho người dân và để trở thành động cơ tăng trưởng của thế giới.

Tuy nhiên hành trình đặc biệt này chỉ mới bắt đầu và đoạn đường trước mắt còn xa. Các cuộc cải cách được khởi động từ thượng tầng xã hội cần phải đáp ứng nguyện vọng của những người dân vốn là nền tảng của xã hội. Những đốm lửa tiến bộ mà chúng ta đã thấy không thể để cho tắt ngúm – chúng phải được thổi bùng lên. Chúng phải trở thành Bắc đẩu tinh sáng ngời cho toàn thể người dân của đất nước này.

Tất cả những thành công của các bạn đều quan trọng với nước Mỹ cũng như đối với bản thân tôi. Ngay cả khi chúng ta đến từ những nơi khác nhau, chúng ta vẫn chia sẻ cùng ước mơ: được lựa chọn lãnh đạo của mình, được chung sống trong hòa bình, được học hành và có cuộc sống tốt, được yêu thương gia đình và cộng đồng. Đó là lý do tại sao mà tự do không phải là thứ mơ hồ – tự do chính là điều giúp cho nhân loại đạt được tiến bộ – tiến bộ không chỉ ở thùng phiếu mà còn trong cuộc sống hàng ngày.

Một trong những tổng thống vĩ đại nhất của Mỹ là Franklin Delano Roosevelt hiểu rõ điều này. Ông xác định chính nghĩa của nước Mỹ không chỉ là quyền được bỏ phiếu. Ông hiểu rằng dân chủ không chỉ là bầu cử. Ông kêu gọi thế giới hãy tôn trọng bốn quyền tự do cơ bản: tự do ngôn luận, tự do tín ngưỡng, tự do trước nhu cầu và tự do trước nỗi sợ. Bốn quyền tự do này bổ trợ cho nhau. Chúng ta không thể hoàn toàn thực hiện một quyền mà không có được các quyền còn lại.

Đó là tương lai mà chúng ta phấn đấu cho chính chúng ta và cho toàn thể người dân. Đó là điều mà tôi muốn nói với các bạn hôm nay.

Trước hết, chúng tôi tin tưởng vào quyền tự do ngôn luận để cho tiếng nói của những người dân bình thường được lắng nghe và chính phủ thể hiện ý chí của họ – ý chí của nhân dân.

Chúng tôi nhìn nhận rằng không hai quốc gia nào có thể đạt được những quyền này một cách giống hệt nhau, nhưng điều không thể nghi ngờ là quốc gia các bạn sẽ trở nên hùng mạnh hơn nếu phát huy được sức mạnh của toàn thể người dân. Đó là điều giúp các quốc gia thành công.

Và để bảo vệ quyền tự do của tất cả người dân, những người cầm quyền phải chấp nhận bị kiểm soát. Chế độ chính trị của Mỹ được định hình theo hướng này.

Giờ đây nước Mỹ có thể có quân đội hùng mạnh nhất thế giới, nhưng quân đội này phải nằm dưới sự kiểm soát dân sự. Tôi, với tư cách là tổng thống Mỹ, ra các quyết định mà quân đội phải thi hành chứ không phải ngược lại. Là tổng thống và tổng tư lệnh, tôi phải có trách nhiệm đó bởi vì tôi phải chịu trách nhiệm trước người dân của tôi.

Mặt khác, là tổng thống, tôi không thể áp đặt ý mình lên Quốc hội mặc dù đôi lúc tôi cũng ước gì mình có thể làm được. Nhánh lập pháp có quyền lực riêng và đặc quyền riêng nên họ kiểm soát và cân bằng quyền lực của tôi.

Tôi chỉ định các vị thẩm phán nhưng tôi không thể chỉ đạo họ phán quyết bởi vì tất cả mọi người ở Mỹ, từ một đứa trẻ bần hàn cho đến chính bản thân tôi, tổng thống, đều bình đẳng trước pháp luật. Và các vị thẩm phán có thể phán quyết liệu tôi có tuân thủ pháp luật hay vi phạm pháp luật hay không.

Tôi mô tả hệ thống chính trị ở Mỹ bởi vì đó là con đường mà các bạn phải vươn đến trong tương lai mà các bạn đáng được hưởng – tương lai mà chỉ một tù nhân lương tâm cũng là quá nhiều. Các bạn phải vươn tới một tương lai mà luật pháp có sức mạnh hơn bất kỳ một nhà lãnh đạo nào, một tương lai mà an ninh quốc gia được củng cố bằng một quân đội do lãnh đạo dân sự chỉ huy và một Hiến pháp đảm bảo rằng chỉ những người được người dân bầu lên mới lãnh đạo đất nước.

Lịch sử đã chỉ ra rằng chính phủ của dân, do dân và vì dân có sức mạnh vô cùng trong việc đem đến sự thịnh vượng.

Khi những thường dân có tiếng nói đối với tương lai của chính mình thì đất đai của họ không thể bị lấy đi. Đó là lý do tại sao các cuộc cải cách phải đảm bảo rằng người dân của đất nước này phải có những quyền sở hữu cơ bản nhất – quyền được sở hữu mảnh đất mà họ đang sống và làm việc.

Khi các tài năng của các bạn được giải phóng thì cơ hội sẽ được tạo ra cho tất cả mọi người. Giờ đây khi mà của cải đang chảy vào đất nước này, chúng tôi hy vọng rằng nó sẽ giúp nâng đỡ nhiều người. Nó không chỉ đem đến lợi ích cho những người ở trên cao. Nó phải giúp ích cho tất cả mọi người. Và mô hình tăng trưởng kinh tế như thế, nơi mà ai cũng có cơ hội – nếu anh làm việc chăm chỉ, anh sẽ thành công – đó là điều sẽ giúp một đất nước tiến nhanh.

Nhưng sự tăng trưởng như thế chỉ có thể có nếu tham nhũng bị đẩy lùi. Để cho đầu tư có thể tạo ra cơ hội, cải cách phải làm sao cho ngân sách minh bạch và các ngành kinh tế nằm trong tay sở hữu tư nhân.

Khi mà tiếng nói của người dân được chính phủ lắng nghe thì rất có thể các nhu cầu cơ bản của họ sẽ được đáp ứng. Đó là lý do tại sao cải cách phải chạm đến cuộc sống của những người đang thiếu đói và những người đang bệnh tật.

Sự sợ hãi là thế lực ngăn trở giữa con người và ước mơ của họ. Trong những khoảnh khắc đen tối nhất của cuộc đời khi mà Aung San Suu Kyi bị giam cầm, bà đã viết về sự tự do trước nỗi sợ. Bà nói nỗi sợ đã làm suy đồi những người đang mang nỗi sợ đó. Bài viết: “Nỗi sợ mất quyền lực làm suy đồi những kẻ nắm quyền, và nỗi sợ bóng ma quyền lực làm suy đồi những người bị quyền lực khống chế.”

Đó là nỗi sợ mà các bạn có thể bỏ lại phía sau. Chúng tôi đã nhìn thấy cơ hội đó ở những lãnh đạo mà đã bắt đầu hiểu được quyền lực đến từ việc nghe theo nguyện vọng của nhân dân chứ không phải lợi dụng nỗi sợ của họ.

Ngày hôm nay tôi nói với các bạn ở đây – và tôi nói với tất cả mọi người có thể nghe thấy tôi – rằng Hoa Kỳ sẽ sát cánh cùng với bạn, trong đó có những người đã bị lãng quên, những người bị cướp đoạt tài sản, những người bị tù đày, những người nghèo khó. Chúng tôi sẽ ghi nhớ hoàn cảnh của các bạn trong đầu và đem theo hy vọng của các bạn trong tim bởi vì trong thế kỷ 21 cùng với sự lan truyền kỹ thuật và sự dỡ bỏ các rào cản, tiền tuyến của tự do là trong lòng mỗi quốc gia và mỗi cá nhân.

Một cựu tù đã từng nói với các đồng bào của mình: “Chính trị là việc của quý vị chứ không phải chỉ dành riêng cho các chính trị gia.” Và chúng tôi cũng có một câu nói ở Mỹ rằng cơ quan quan trọng nhất trong một nền dân chủ là văn phòng của người dân chứ không phải văn phòng của tổng thống hay chủ tịch Hạ viện.

Do đó dù cho cuộc hành trình này có khó khăn, thách thức và đôi khi nản lòng, cuối cùng thì các bạn, công dân của đất nước này, là những người phải xác định thế nào là tự do. Các bạn chính là những người phải giành lấy tự do bởi vì cuộc cách mạng thật sự của tinh thần bắt đầu trong tim của mỗi chúng ta. Nó cần sự can đảm mà nhiều vị lãnh đạo của các bạn đã thể hiện.

Con đường phía trước sẽ còn những thách thức lớn lao và sẽ có những kẻ kháng cự lại dòng chảy thay đổi. Nhưng tôi đứng ở đây với lòng tin rằng điều gì đó đang xảy ra ở đất nước này là không thể đảo ngược và ý chí của người dân sẽ nâng quốc gia này đứng dậy và tạo thành tấm gương lớn cho thế giới. Và các bạn sẽ có Mỹ là bạn đồng hành trên cuộc hành trình dài đó.

Nguồn BBC

Một công dân "nước X" cảm ơn Tổng thống Philippines

Thủ tướng Ôn Gia Bảo không ngần ngại gì khi nói thẳng lập trường của Bắc Kinh tại hội nghị với 10 nước ASEAN mới diễn ra ở Campuchia rằng “Trung Quốc phản đối việc quốc tế hóa vấn đề tranh chấp trên Biển Đông”. Ông Ôn đã dẫn lại thỏa thuận năm 2002 giữa Asean và Trung Quốc, cho rằng đồng thuận chỉ giới hạn đàm phán với các nước “có liên quan trực tiếp”.

Ngay sau đó, nước chủ nhà Campuchia đưa ra tuyên bố “tất cả 10 nước ASEAN nhất trí không quốc tế hóa vấn đề Biển Đông”. Tuyên bố này được coi như là một thắng lợi của ... Trung Quốc trong vấn đề giải quyết các tranh chấp trên Biển Đông.

Tuyên bố của Campuchia ngay lập tức đã bị Philippines bác bỏ. AFP ngày 19/11 dẫn lời Tổng thống Philippines Benigno Aquino cho biết Manila và một nước khác nữa không đồng tình với tuyên bố của Campuchia. Tổng thống Philippines nói Campuchia không nên rêu rao điều gọi là “đồng thuận của ASEAN”.

Tổng thống Philippines nhấn mạnh dù Manila vì sự đoàn kết của ASEAN, nhưng hoàn toàn có quyền bảo vệ lợi ích quốc gia khi cần. Ông Aquino cũng cam kết sẽ tiếp tục nêu vấn đề Biển Đông ra trước các khán đài quốc tế.

Ngoại trưởng Philippines Albert Rosario cho biết phái đoàn nước ông đã gửi thư tới tất cả các lãnh đạo ASEAN để nhấn mạnh rằng không có sự đồng thuận giữa các nước Đông Nam Á về việc không quốc tế hóa vấn đề Biển Đông.  Philippines cũng đã tính tới chuyện nhờ tới một cơ quan hòa giải trung gian trong Liên hiệp quốc trong tranh chấp chủ quyền giữa Philippines với Trung Quốc ở Biển Đông.

Cần đặc biệt lưu ý tới Tổng thống Philippines khi ông phát biểu phản ứng ngay lập tức bày tỏ thẳng thắn quan điểm, thái độ của nước ông đồng thời lại kèm theo một cụm từ úp úp mở mở rằng “và một nước khác nữa” không đồng thuận với tuyên bố Campuchia về Biển Đông. Mặc dù các quan chức hàng đầu của “nước khác nữa” (tạm gọi là “nước X”) đều có mặt tại hội nghị này, ngay trong hội trường mà Tổng thống Philippines đang phát biểu, song họ đã lựa chọn thái độ im lặng. Tuy nhiên, chúng tôi hiểu theo kiểu người Việt Nam, lãnh đạo “nước X” này im lặng chưa chắc đã là đồng tình mà có khi chỉ là chưa muốn nói, chưa dám nói hoặc chưa thể nói được vì ... đang trẹo quai hàm.

Kinh nghiệm xương máu vì sự mất an toàn với quyền tự do ngôn luận của người Việt từ nhiều đời đã khiến cho họ có nhiều cách phát biểu ý kiến mà không cần phải nói. Việc ông Tổng thống Philippines bên cạnh câu chuyện thẳng thừng của nước ông về việc phản đối kịch liệt tuyên bố Campuchia đã phải kèm theo cụm từ “một nước khác nữa” để ai hiểu sao thì hiểu xem ra cũng khá là tinh tế và rất tiểu xảo trên bàn cờ ngoại giao.

Mặc dù, rốt cuộc thì ai cũng đoán Việt Nam là “nước X” cùng với Philippines. Nhưng với anh cả Trung Quốc thì trong trường hợp này Việt Nam có thể cười trừ mà rằng: “Tiểu đệ không có nói à nghen!”.

Điều quan trọng là sự phản đối đã được nói lên và đương nhiên tuyên bố Campuchia không còn là sự đồng thuận của tất cả các nước nữa như mong muốn của Trung Quốc cũng như của nước chủ nhà Campuchia.

Mục tiêu đã đạt được thì xá gì phương tiện sử dụng hơi có bị “hèn” một chút nhỉ? Tuy nhiên, trong trường hợp này nhất thiết phải cảm ơn anh Philippines là cái chắc rồi.

Xin cảm ơn anh Philippines.

Một công dân của “nước X...”.

Báo Tuổi Trẻ phải làm rõ bài về PVN

Website Chính phủ cho biết Báo Tuổi Trẻ TP HCM phải làm việc để làm rõ về một bài báo liên quan Tập đoàn Dầu khí Việt Nam.

Tin trên website này viết: "Thay mặt Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng Vũ Văn Ninh vừa giao Bộ Thông tin và Truyền thông chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành liên quan làm việc với Báo Tuổi trẻ, làm rõ các căn cứ nêu trong bài báo Buộc PVN nộp lại gần 11.000 tỷ đồng".

Hiện bài báo này, đăng ngày 5/11/2012, vẫn còn trên mạng. (xem ở đây)

Bài của hai tác giả Cầm Văn Kinh và Nam Hương cho hay theo kết luận của Thủ tướng, Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) "sẽ phải nộp bổ sung ngân sách gần 11.000 tỷ đồng liên quan đến khoản “tiền lãi dầu khí nước chủ nhà” giai đoạn 2009-2011".

Bài báo viết: "Ngoài số tiền lớn mà PVN có dấu hiệu “quên” nộp ngân sách khiến Bộ Tài chính đã phải hai lần ra văn bản yêu cầu nộp trên, PVN còn đang bị đề nghị phạt gần 500 tỷ đồng vì không nộp thuế".

Ngay sau khi báo ra, PVN hôm 6/11 đã có văn bản báo cáo Thủ tướng Chính phủ liên quan đến bài báo này và đề nghị thẩm định lại.

Website của Chính phủ nói Báo Tuổi trẻ sẽ phải làm việc với các cơ quan hữu quan để "làm rõ các căn cứ nêu trong bài báo và xem xét giải quyết theo quy định".

"Kết quả được báo cáo lên Thủ tướng Chính phủ trong tháng 12/2012."

Nếu như trong quá trình điều tra, Tuổi Trẻ bị xác định là đưa tin sai thì tờ báo thuộc loại lớn nhất Việt Nam này có thể bị kỷ luật.

Nguồn BBC

Bài trên báo Tuổi Trẻ:

Buộc Tập đoàn Dầu khí nộp lại gần 11.000 tỉ đồng

TT - Văn phòng Chính phủ vừa thông báo kết luận của Thủ tướng. Theo đó, Tập đoàn Dầu khí VN (PVN) sẽ phải nộp bổ sung ngân sách gần 11.000 tỉ đồng liên quan đến khoản “tiền lãi dầu khí nước chủ nhà” giai đoạn 2009-2011.

Ngoài số tiền lớn mà PVN có dấu hiệu “quên” nộp ngân sách khiến Bộ Tài chính đã phải hai lần ra văn bản yêu cầu nộp trên, PVN còn đang bị đề nghị phạt gần 500 tỉ đồng vì không nộp thuế.

Mới nộp lại 1.000 tỉ đồng

Như Tuổi Trẻ từng thông tin, vào tháng 6-2011 Bộ Tài chính đã phải ra văn bản yêu cầu PVN rà soát, nộp ngân sách khoản tiền lãi dầu khí nước chủ nhà từ năm 2009-2011 lên đến trên 19.000 tỉ đồng mà theo Bộ Tài chính, PVN đáng ra phải nộp vào ngân sách nhưng tập đoàn này chưa nộp. Sau đó, Bộ Tài chính tiếp tục rà soát và phải có công văn lần thứ hai yêu cầu PVN nộp lại ngân sách, và tổng số tiền sau khi tiếp tục rà soát đã lên đến trên 21.000 tỉ đồng.

Trong trả lời Tuổi Trẻ, PVN khẳng định không “quên” và đã vận dụng đúng quy định tại nghị định của Chính phủ. Tuy nhiên, mới đây Văn phòng Chính phủ đã có văn bản thông báo ý kiến kết luận của Phó thủ tướng Vũ Văn Ninh. Theo đó, sau khi làm việc với PVN và các bộ Kế hoạch - đầu tư, Tài chính, Công thương, Phó thủ tướng quyết định “khoản tiền lãi dầu khí chia cho nước chủ nhà từ liên doanh Vietsovpetro, các hợp đồng phân chia sản phẩm dầu khí và tiền thu từ đọc tài liệu dầu khí chưa được ghi thu, ghi chi đến hết năm 2011, PVN sẽ phải nộp ngân sách 50%, 50% còn lại dùng để đầu tư các dự án dầu khí trọng điểm”.

Trao đổi với Tuổi Trẻ chiều 4-11, một lãnh đạo của Bộ Tài chính khẳng định với kết luận trên, PVN sẽ phải nộp trả lại cho ngân sách 50% số tiền 21.000 tỉ đồng mà Bộ Tài chính đã nêu. Thế nhưng vị lãnh đạo trên tiết lộ đến nay PVN mới chỉ nộp lại được khoảng 1.000 tỉ đồng. Số tiền gần 10.000 tỉ đồng còn lại, PVN sẽ phải nộp lại ngân sách từ nay đến cuối năm 2012 và đây là nguồn tiền rất quan trọng trong bối cảnh ngân sách khó khăn năm nay.

Đáng lưu ý, theo vị lãnh đạo Bộ Tài chính trên, ngoài khoản 21.000 tỉ đồng, còn một khoản nữa PVN cũng đáng ra phải nộp ngân sách nhưng chưa nộp và Phó thủ tướng Vũ Văn Ninh đã yêu cầu phải nộp trong cuộc họp kết luận vụ việc 21.000 tỉ đồng. Đây là khoản “lãi dầu khí chia cho nước chủ nhà từ hợp đồng phân chia sản phẩm dầu khí lô PM3 năm 2004”.

Số tiền liên quan, theo một lãnh đạo Bộ Tài chính, khoảng trên 53 triệu USD và Phó thủ tướng đã yêu cầu rất nghiêm túc: ngay cả khi PVN đã hạch toán khoản tiền này vào vốn điều lệ thì PVN cũng phải hạch toán lấy khoản lãi dầu khí nước chủ nhà của năm 2012 để bù đắp. Kết quả, PVN đã nộp lại ngân sách ngay sau cuộc họp.

Không nộp thuế 500 tỉ đồng, bị phạt trên 495 tỉ đồng

Thật ra PVN từng được xếp hạng là doanh nghiệp lớn nhất VN năm 2011, nhưng theo bảng xếp hạng 1.000 doanh nghiệp nộp thuế thu nhập lớn nhất VN năm 2012 vừa được công bố, tập đoàn này đã tụt xuống vị trí thứ 5 từ vị trí thứ 4 của năm trước. Năm 2012, PVN xếp dưới cả Viettel, Ngân hàng Công thương, Tập đoàn Công nghiệp than - khoáng sản VN...

Tuy nhiên, với các quyết định về yêu cầu nộp bổ sung và phạt thuế mới đây, nhiều khả năng PVN sẽ... phải “thăng hạng” bởi ngoài hai công văn yêu cầu nộp bổ sung 21.000 tỉ đồng của Bộ Tài chính năm 2011, PVN còn liên quan đến nhiều vấn đề về thuế, tài chính khác, trong đó có khoản phạt thuế lên tới gần 500 tỉ đồng.

Cụ thể, Cục Thuế TP.HCM vừa ra quyết định về việc xử lý và xử phạt vi phạm hành chính về thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) đối với PVN. Trong đó số tiền phải nộp thêm và tiền phạt lên đến gần 1.000 tỉ đồng. Theo Cục Thuế TP.HCM, sau khi rà soát sản phẩm condensate (khí đồng hành hóa lỏng, có thể pha trộn, chưng cất để thành xăng) được khai thác trong nước từ lô 11.2 mà PVN vẫn bán cho các doanh nghiệp nội địa để pha chế xăng trong giai đoạn từ năm 2007 đến tháng 3-2012, cục đã phát hiện số tiền thuế TTĐB PVN chưa nộp lên tới hơn 503,8 tỉ đồng.

Với hành vi trên, Cục Thuế TP.HCM yêu cầu PVN nộp khoản thuế trên và đã ra quyết định xử phạt PVN số tiền 495,215 tỉ đồng.

Cũng giống khi bị Bộ Tài chính truy số tiền “quên” chưa nộp 21.000 tỉ đồng, lần này PVN tiếp tục có văn bản kiến nghị xem xét lại. Cụ thể, trong công văn của tập đoàn gửi Bộ Tài chính, PVN tiếp tục cho rằng mình không sai phạm và đề nghị không phải nộp số tiền thuế trên 503 tỉ và khoản tiền phạt gần 500 tỉ đồng mà Cục Thuế TP.HCM nêu.

Theo PVN, condensate nhẹ (thường gọi là condensate trắng) có thể pha trộn để có xăng thành phẩm, trong khi condensate nặng (condensate đen) là một loại dầu nhẹ không thể trực tiếp pha chế xăng mà phải qua chưng cất mới thu được xăng. PVN cho rằng đối tượng chịu thuế TTĐB theo quy định hiện nay chỉ là condensate sử dụng để pha chế xăng (condensate nhẹ). Còn condensate đen không thể trực tiếp pha chế xăng mà phải qua chưng cất, nên không thể là đối tượng chịu thuế.

Trong khi đó, hiện mới có condensate từ mỏ Bạch Hổ là có thể pha chế xăng trực tiếp, còn condensate từ khu vực Nam Côn Sơn phải qua chưng cất mới có thể sử dụng. Do vậy, yêu cầu nộp thuế TTĐB với condensate lô 11.2 của Cục Thuế TP.HCM là chưa phù hợp và PVN đề nghị Bộ Tài chính cần hủy bỏ quyết định truy thu, phạt thuế trên.

Trao đổi với Tuổi Trẻ về công văn trên của PVN, một lãnh đạo Bộ Tài chính cho biết đã nhận được văn bản và đang xử lý. Theo lãnh đạo trên, việc Cục Thuế TP.HCM ra quyết định phạt là đúng thẩm quyền, đúng quy trình. Tuy nhiên, sẽ phải xem xét cụ thể tính hợp lý và rà soát thêm các quy định. Song nhận định ban đầu, quyết định của Cục Thuế TP.HCM không thể sai hoàn toàn và nhiều khả năng PVN vẫn phải nộp phạt. Mức phạt cụ thể sẽ được công bố sau khi đã xem xét đầy đủ các quy định của Nhà nước.

Theo ông Nguyễn Thiệu - nguyên thành viên ban nghiên cứu của Thủ tướng, dầu khí có chế độ tài chính rất đặc biệt, rất phức tạp, vì vậy cơ chế phải rành mạch, có chế độ giám sát “chứ doanh số rất lớn, rất có thể có khoản Chính phủ không cập nhật kịp, không loại trừ khả năng có người muốn tận dụng một thời gian”. Ông Thiệu cho rằng riêng ngành dầu khí cần vận dụng hết kinh nghiệm trong nước và quốc tế để “quản”, với kỷ luật ngân sách chặt chẽ, để doanh nghiệp có thể phát triển đồng thời ngân sách cũng không bị thiệt trong bối cảnh khó khăn này.

CẦM VĂN KINH - NAM HƯƠNG

Lễ động thổ xây đập Xayaburi: một ngày ảm đạm trên sông Mekong

Xin giới thiệu một bài viết mới của Nhà văn Ngô Thế Vinh về đập Xayaburi. Đây là một đập gây ra nhiều tranh cãi trong thời gian qua. Mới đây, các nhóm đấu tranh cho môi trường và Ủy hội sông Mekong (MRC) yêu cầu các lãnh đạo ASEAN dùng diễn đàn thượng đỉnh ASEAN (hiện diễn ra ở Nam Vang) tạm ngưng xây đập Xayaburi. Thế nhưng công trình vẫn tiến hành. Việc xây con đập Xayaburi sẽ gây nên một hiệu ứng domino và thể hiện một khúc quanh quan trọng đối với sông Mekong. Con đập thứ hai Pak Beng do China xây cũng đang chờ đèn xanh để khởi công và dự trù sẽ hoàn tất 2018 đồng thời với con đập Xayaburi. Bài viết có nhắc đến Viraphonp Viravong, Thứ trưởng Bộ Năng Lượng và  Hầm Mỏ Lào (từng tốt nghiệp từ Đại học Victoria của Úc), một nhân vật bản lãnh và trí tuệ. N.V.T

NGÔ THẾ VINH, M.D.

Vị trí dự định xây đập Xayaburi

Gửi Nhóm Bạn Cửu Long và VN 2020Mekong Group

“Thông thường, theo tập tục nhà Phật, trước khi bắt đầu khai phá một con sông, chúng tôi cầu nguyện thần linh trong vùng tha thứ cho chúng tôi là đã gây rối loạn dòng sông.” Viraphonh Viravong, Thứ trưởng Bộ Năng Lượng và Hầm Mỏ Lào, Kỹ sư trưởng Kỹ thuật Dự án.

“Pak Beng, là con đập dòng chính thứ hai, sau đập Xayaburi vùng hạ lưu Mekong. Các nhà xây đập Trung Quốc cho biết họ đã hoàn tất phần thiết kế và lượng giá ảnh hưởng môi sinh / EIA của con đập, và nay chỉ còn chờ đèn xanh của chánh phủ Lào chuẩn thuận và sẽ khởi công xây dựng.”

 XAYABURI: CON DOMINO ĐÃ ĐỔ XUỐNG

Thứ Tư ngày 7 tháng 11, 2012, Rewat Suwanakitti, Phó Giám Đốc dự án công trình thủy điện Xayaburi cho biết Lào đã làm lễ động thổ để khởi công xây con đập thủy điện Xayaburi. “ Chánh quyền Lào bảo chúng tôi có thể bắt đầu xây dựng công trình.” Trước đó một ngày [thứ Ba 6/11/12], Thủ tướng Lào Thongsing Thammavong đã lại nói với phóng viên Wall Street Journal rằng dự án đang tạm ngưng để chờ thêm khảo sát. (11)

Rõ ràng đây là một động thái một thách đố với thỏa thuận vùng và với các quốc gia Mekong lân bang. Viraphonh Viravong, Thứ trưởng Bộ Năng Lượng và Hầm Mỏ Lào nói với nhóm phóng viên một ngày trước đó, “Con đập ấy đã được lượng giá, đã được tranh cãi suốt hai năm qua. Chúng tôi đã đáp ứng hầu hết những mối quan tâm.” Sau lễ động thổ, các chuyên gia xây đập bắt đầu xây “con đập tạm / coffer dam” nhằm đổi dòng con sông Mekong, dự trù hoàn tất vào tháng 5, 2013 và “con đập cố định / permanent dam” được xây tiếp theo.

Lễ động thổ chỉ là hình thức “công khai hóa” những vi phạm cam kết của chánh phủ Lào với các quốc gia Mekong sau Hội nghị Siem Reap ngày 8 tháng 12, 2011. Giới báo chí ghi nhận, trong lễ động thổ ấy, ngoài các viên chức cao cấp chánh phủ Lào còn có sự hiện diện của các nhà ngoại giao Việt Nam và Cam Bốt. Sự hiện diện của giới chức Việt Nam và Cam Bốt rất khó hiểu vì đó là hai quốc gia chống đối mạnh mẽ dự án đập Xayaburi và nay chỉ có thể giải thích là “gió đã đổi chiều” từ chống đối nay đã chuyển sang thỏa hiệp hay đồng thuận.

Xayaburi là con đập đầu tiên trong chuỗi 11 con đập dòng chính hạ lưu [Hình IV), và dự án đã được âm thầm triển khai trước đó giữa ngổn ngang những mối quan tâm của các tổ chức bảo vệ môi sinh do ảnh hưởng tác hại lâu dài và vĩnh viễn trên toàn hệ sinh thái sông Mekong, trên nguồn phù sa, nguồn cá và ngư nghiệp, cũng là nguồn protein chính của ngót 70 triệu cư dân ven sông Mekong.

Điện sản xuất từ Xayaburi sẽ được xuất cảng sang Thái Lan, và giới chức Lào cho rằng con đập sẽ mang về hàng tỉ lợi nhuận cho đất nước Lào.

Giới quan sát theo dõi đã có ghi nhận trước đó từ nhiều tháng, các công trình xây cất cơ sở hạ tầng nơi hiện trường xây đập Xayaburi đã tiến những bước rất xa. Công ty Thái Lan CH. Karnchang đã mở những con đường vào các khu rừng sâu đem tới các trang thiết bị nặng. Trong khi các nhà hoạt động môi sinh thì vẫn tiếp tục lên án chánh phủ Lào đã bất chấp những quan tâm về tác hại của con đập và vẫn cứ tiến hành công trình xây đập.

Ame Trandem, Giám đốc Chương trình Đông Nam Á của Mạng Lưới Sông Quốc Tế phát biểu: “Cộng đồng quốc tế sẽ không thể để cho chánh phủ Lào tránh né một vi phạm trắng trợn đối với luật pháp quốc tế. Chúng ta sẽ kêu gọi các chánh phủ tài trợ / donor governments, và các quốc gia Thái Lan, Việt Nam và Cam Bốt có một lập trường kiên định đối với chánh phủ Lào. Xayaburi là con đập đầu tiên trong chuỗi đập dòng chính sẽ gây tác hại nghiêm trọng đối với những nỗ lực phát triển vùng. An ninh lương thực và công ăn việc làm của hàng triệu người trong vùng đang bị đe dọa.” (10)

Pianporn Deetes, điều hợp viên Thái Lan cũng từ Mạng Lưới Sông Quốc tế phát biểu: “Lào đang chơi trò roulette với con sông Mekong, biến con sông như một nơi thử nghiệm những kỹ thuật mới. Khi mà Ủy Hội Sông Mekong tiếp tục im lặng và chấp nhận cho một quốc gia hy sinh sự bền vững của con sông Mekong và cả tương lai hợp tác vùng, thì phải nói đây là một sai lầm trầm trọng.” Cô Pianporn tiếp: “Chính phủ Thái Lan phải có trách nhiệm kêu gọi ngưng ngay xây đập và hủy bỏ hợp đồng mua điện cho tới khi đạt được một thỏa thuận toàn vùng về công trình xây đập. Hành động của Lào đã đưa tới một tiền lệ nguy hiểm. Nếu Lào được phép tiến hành mà không bị ngăn cản thì trong tương lai mọi chánh phủ thành viên khác cũng sẽ đơn phương tiến hành các dự án trên sông Mekong. Hiệp định sông Mekong 1995 sẽ trở thành một mớ giấy lộn vô dụng.” (10)

XAYABURI MỘT TIẾN TRÌNH LIÊN TỤC                                        

Nhiều tháng trước ngày lễ động thổ, công trường đập Xayaburi đã hoạt động ồn ào với hàng ngàn nhân công, hàng chục cỗ xe ủi liên tục hoạt động ngày đêm để hoàn tất công trình đúng thời hạn 2018. Với các con đường mới dẫn tới vùng xây đập, các khu nhà công nhân, và các trụ dẫn điện được tạo dựng. Một số dân làng trong vùng đã phải di tản và tái định cư. Một khúc sông được mở rộng ra, và nơi một khúc khác con đê cắt sâu vào lòng sông. Kỹ sư trưởng của dự án, thuộc tập đoàn Poyry, đã thông báo cho đoàn ngoại giao thăm viếng là công trình “đập tạm / coffer dam” để đổi dòng con sông – sẽ được hoàn tất vào tháng 5 năm 2013, sau đó đập cố định / permanent dam”sẽ được xây. Và rồi rất sớm, cấu trúc và hình hài con đập Xayaburi sẽ bắt đầu xuất hiện. [9]

Hình I. Hình hài con Đập Xayaburi 1,260 MW kinh phí 3.5 tỉ MK, dự trù hoàn tất và hoạt động phát điện vào tháng 3 năm 2018. Sơ đồ con đập: [1] Kênh Giao Thông_ Navigation locks, [2] Đường Thoát Nước_ Spillway, [3] Trạm Phát Điện_ Power House, [4] Thang Cá_ Fish Passage. (Nguồn: trình bày của Tập đoàn Poyry ngày 16-07-2012 về các bước xây dựng Đập Xayaburi, July 16, 2012)

Tiến trình xây đập rất nhanh của Lào đã gây lo ngại cho các quốc gia lân bang. Sông Mekong là nguồn tài nguyên chung, và điều gì xảy ra trên thượng nguồn ở Lào có thể ảnh hưởng tới nước láng giềng như Thái Lan và nhất là 2 quốc gia hạ nguồn như Cam Bốt và Việt Nam. Theo thỏa ước 1995 về điều hợp xử dụng Sông Mekong, các chánh phủ Cam Bốt, Lào, Thái Lan và Việt Nam phải cùng nhau quyết định xem con đập Xayaburi sẽ tiến hành hay không. Lào vẫn tiến hành công trình cho dù chưa có một quyết định chung nào đạt được.

[Tưởng cũng nên mở một dấu ngoặc ở đây là Việt Nam một quốc gia cuối nguồn nhưng đã vi phạm một sai lầm chiến lược các đây 17 năm (1995) tại Chiang Rai Thái Lan, khi Ngoại trưởng Nguyễn Mạnh Cầm đã đặt bút ký tên trên bản“Hiệp Ước Hợp Tác Phát Triển Bền Vững Hạ Lưu Sông Mekong” với một danh xưng mới là Ủy Hội Sông Mekong / Mekong River Commission thay vì Ủy Ban / Mekong River Committee như trước đây. Một điều lệ thay đổi cơ bản là không một quốc gia nào có “quyền phủ quyết / veto power” như quy định của Ủy Ban Sông Mekong trước kia. Người viết đã đưa ra nhận định cách đây hơn một thập niên trong một Hội nghị ở Nam California là Ủy Hội Sông Mekong đã là một “biến thể và xuống cấp”so với Ủy Ban Sông Mekong_ The 1999 Conference on the Mekong River at Risk: The Impact of Development on the River, her Delta, and her People.] (7)

Cả hai nước Cam Bốt và Việt Nam đều yêu cầu Lào thực hiện những cuộc nghiên cứu ảnh hưởng xuyên quốc gia / transboundary của con đập, nhưng Lào đã trả lời là sẽ không có thêm những cuộc khảo sát nào nữa.

DIỄN TIẾN TRIỂN KHAI DỰ ÁN ĐÂP XAYABURI:

• Tháng 05, 2007 chánh phủ Lào ký kết với công ty Ch. Karchang Thái Lan để thực hiện dự án đập Xayaburi.
• Tháng 11, 2008 công ty AF Calenco Thụy Sĩ kết hợp với toán tham vấn Thái khảo sát tính khả thi của con đập.
• Tháng 02, 2010 bản tường trình EIA / Lượng Giá Ảnh Hưởng Môi Sinh được đệ trình cho Chánh phủ Lào.
• Tháng 07, 2010 Chánh phủ Lào chính thức ký kết hợp đồng bán điện từ đập Xayaburi cho Thái Lan qua công ty EGAT / Electricity Generating Authority of Thailand.
• Tháng 04, 2011 Ủy Ban Liên Hợp Ủy Hội Sông Mekong / MRC Joint Committee ra thông cáo báo chí là các thành viên chưa đạt được một thỏa thuận để tiến hành dự án Xayaburi.
• Tháng Tư, 2011 hai chánh phủ Cam Bốt và Việt Nam yêu cầu chánh phủ Lào khảo sát thêm về những ảnh hưởng xuyên biên giới của dự án.
• Tháng 06, 2011 chánh phủ Lào đơn phương “bật đèn xanh”cho công ty Thái Lan Ch.Karnchang triển khai dự án.
• Tháng 12, 2011 tại Hội nghị Siem Reap cả 4 nước thành viên Ủy Hội Sông Mekong cùng thỏa thuận là cần thêm những cuộc nghiên cứu về ảnh hưởng con đập Xayaburi và 10 con đập dòng chính hạ lưu.
• Tháng 8, 2012 nhóm cư dân Thái chống lại con đập Xayaburi đã nộp đơn khiếu kiện chánh phủ Thái yêu cầu không mua điện từ con đập cho tới khi có thêm những cuộc khảo sát, nhưng đã không được hồi đáp.
• Tháng 9, 2012 Bộ trưởng Năng lượng Soulivong Daravong cho biết chánh phủ Lào không hoãn kế hoạch xây con đập Xayaburi 3.5 tỉ MK. Nhưng hai tháng trước đó 07, 2012 Ngoại Trưởng Lào thông báo trong Hội nghị ASEAN là dự án Xayaburi sẽ được hoãn lại để có thêm những cuộc khảo sát.
• Giới truyền thông chánh thức của Lào lại được thông báo chánh phủ cho phép công ty Ch. Karnchang được phép tiến hành các hoạt động theo kế hoạch, bao gồm cả việc tái định cư dân làng khu xây đập. [13]
• Tháng 10, 2012 Bộ trưởng Tài nguyên và Môi trường Việt Nam Nguyễn Minh Quang đã gặp Thủ tướng Lào với yêu cầu là mọi công trình xây đập Xayaburi cần hoãn lại cho tới khi thực hiện được các cuộc khảo sát lượng giá cần thiết về ảnh hưởng con đập trên sông Mekong.
• Cho đến nay chưa có một thỏa thuận cấp vùng nào về thời điểm khởi công xây con đập Xayaburi, cho dù tinh thần thỏa ước 1995 của Ủy Hội Sông Mekong có quy định như vậy.

Lào tuyên bố là sẽ hợp tác với các quốc gia láng giềng, nhưng điều ấy không có thực. Thực vậy, dự án được liên tục tiến hành theo lịch trình và không hề bị trì hoãn. Những mối quan tâm về môi trường và xã hội của Cam Bốt và Việt Nam đã không được nghiêm túc quan tâm tới. Lào cũng không bao giờ thu thập những thông tin cơ bản về mối phụ thuộc của người dân đối với con sông, như vậy thì làm sao nói được rằng con đập sẽ không có ảnh hưởng?

Lào tiếp tục phủ nhận ảnh hưởng xuyên biên giới của con đập do áp dụng những biện pháp giảm thiểu tác hại của hai công tham vấn Phần Lan Poyry và Pháp Công ty Quốc gia Rhône (Compagnie Nationale du Rhône / CNR) , trong khi thực chất thì không hề có các cuộc khảo sát ảnh hưởng xuyên biên giới. Hai chánh phủ Cam Bốt Việt Nam và các nhà khoa học trong vùng đều không đồng ý với việc làm của cả hai công ty này.

Cho dù theo nội dung của Hiệp Định 1995 của Ủy Hội Sông Mekong / MRC tuy không một quốc gia thành viên nào còn có quyền phủ quyết nhưng các dự án trên sông Mekong cũng phải trải qua ba giai đoạn PNPCA như: (1) Thủ tục Thông báo / Procedures for Notification, (2) Tham vấn trước / Prior Consultation, (3) Chuẩn thuận / Agreement. Có thể nói, Xayaburi thực sự là dự án đầu tiên phải trải qua tiến trình quyết định PNPCA trên quy mô vùng / a regional decision-making process.

Tưởng cũng nên nói thêm về những quy định và khung thời gian / time frame cho từng bước trong tiến tình PNCPA theo tinh thần Hiệp Định Ủy Hội Sông Mekong 1995: khi có một dự án Sông Mekong, quốc gia thành viên sẽ phải đệ nạp và thông báo cho Ủy Hội Sông Mekong để khởi đầu tiến trình PNPCA;

Với Con Đập Xayaburi (a) Ủy Hội Sông Mekong đã được chánh phủ Lào Thông Báo chính thức về dự án Xayaburi / Procedures for Notification từ tháng 09, 2010. (b) Bước thứ hai là Tham-Vấn- Trước / Prior Consultation, và thời gian dành cho Tham Vấn Trước là 6 tháng kể từ ngày nhận được Thông Báo. Nhưng cũng có thêm một điều khoản khác là nếu các nước thành viên chưa đạt được sự đồng thuận thì khung thời gian 6 tháng này có thể được Ủy Ban Liên Hợp Ủy Hội Sông Mekong gia hạn thêm.

Chánh phủ Lào thì cho rằng các tác động xuyên biên giới / transboundary impacts của đập Xayaburi đối với các quốc gia hạ lưu là “không chắc sẽ xảy ra” nên cũng không thực tế và cần thiết khi yêu cầu kéo dài thời gian Tham-Khảo-Trước và cho dù có thêm thời gian lâu hơn nữa, thì cũng không thể nào thỏa mãn hết các mối quan tâm của mỗi thành viên.

Cảnh “đồng sàng dị mộng” với những tranh cãi và chia rẽ, khởi đầu một khủng khoảng niềm tin trong nỗ lực hợp tác vùng giữa các thành viên để bảo vệ hệ sinh thái của con sông Mekong. Một câu hỏi nữa được đặt ra với Ban Thư Ký Ủy Hội Sông Mekong là thực sự có hay không chức năng điều hợp cũng là lý do hiện hữu rất tốn kém của tổ chức này?

NHỮNG TÁC HẠI TRƯỚC MẮT                                                          

Mekong là một con sông quốc tế, công pháp quốc tế sẽ phải được áp dụng giữa các nước, khi mà ảnh hưởng tác hại có tính cách xuyên quốc gia, như trường hợp Xayaburi. Thỏa ước Mekong 1995 không có sự phân biệt giữa xây dựng vĩnh viễn/ permanent và tạm thời / temporary khi mà các hoạt động này đều có thể gây “hậu quả tác hại” đối với hệ sinh thái con sông Mekong. (9)

Theo ghi nhận của Ủy Hội Sông Mekong trong phần Kiểm Tra Kỹ Thuật 2011 về dự án đập Xayaburi “những ảnh hưởng trong suốt giai đoạn xây dựng / construction phase cũng nghiêm trọng như giai đoạn vận hành của con đập.”

Dựa trên kinh nghiệm của những con đập khác, sau đây là một số những ảnh hưởng mà chúng ta có thể thấy trong vòng 12 tháng tới nếu các công trình xây dựng tiến hành: (9)

1/ Với con “đập tạm / coffer dam” và những cấu trúc nhằm đổi dòng con sông Mekong sẽ ngăn chặn các đoàn di ngư qua vùng xây đập và ngăn phù sa chảy xuống hạ nguồn. Sự xáo trộn dòng chảy có thể tác hại trên các loại rong tảo và vi sinh vật vốn có một vai trò quan trọng trong sự ổn định của hệ sinh thái con sông.

2/ Do thêm những chất lắng từ khu xây đập đổ xuống dòng sông làm thay đổi phẩm chất nước, giảm lượng O2 trong nước, biến đổi hệ sinh thái với hậu qủa là gây tổn hại cho ngư nghiệp / sút giảm nguồn cá và nông nghiệp / do mất nguồn phù sa dưới nguồn.

3/ Việc các cộng đồng địa phương phải di tản và tái định cư xáo trộn nếp sống và gây ra vấn nạn kinh tế xã hội và an toàn lương thực trong lưu vực.

Rõ ràng là các hoạt động xây dựng “con đập tạm” hiện nay đã bắt đầu gây ảnh hưởng tác hại trên sông Mekong. Những gì xảy ra trên đất Lào trong những tháng tới sẽ không chỉ khu trú tại địa phương. Giai đoạn xây dựng ban đầu này hầu như có hậu quả ngay và đáng kể nơi các quốc gia hạ nguồn.

VIRAPHONH VIRAVONG ĐỨA CON TRÍ TUỆ CỦA LÀO

Wendy Chamberlin, nguyên đại sứ Mỹ ở Lào [1996-1999], đã nhận định: “Sau bao năm tự giam hãm trong bức màn tre, nhìn sang các nước láng giềng phát triển thịnh vượng, họ cũng muốn trở thành một thành viên trong đó.” Họ đây là giới lãnh đạo Nhà Nước Lào, với điều mà họ gọi là Chin Thanakhaan Mai có nghĩa là Tư Duy Mới; với ước mong sao xứ sở họ thoát ra khỏi danh sách 25 nước nghèo nhất thế giới. Nam Viyaketh, Bộ trưởng Công Thương của chánh phủ Lào tuyên bố: “Nếu mọi nguồn năng lượng [ Sông Mekong ] được khai thác, Lào trở thành Bình Phát Điện của Đông Nam Á – Battery of Southeast Asia, chúng tôi sẽ bán nguồn điện ấy cho các nước láng giềng và sẽ trở nên giàu có.” (8)

Những ai có theo dõi các bước khai thác năng lượng thủy điện của Lào sẽ nhận ra ngay rằng không phải Tổng Thống, Thủ Tướng hay Ngoại trưởng Lào, nhưng là một tên tuổi khác Viraphonh Viravong nổi bật và trí tuệ của đất nước Lào. Viraphonh Viravong trong suốt hơn ba thập niên qua đã có những nỗ lực bền bỉ và kiên định với giấc mơ canh tân, biến đất nước Lào trở thành một xứ “Kuwait về thủy điện ” của Đông Nam Á.

Theo World Economic Forum, Viraphonh Viravong có một tiểu sử rất dày trong lãnh vực năng lượng. Tốt nghiệp Kỹ sư Cơ khí / Mechanical Engineering, Viện Khoa học Kỹ thuật Footscray, Đại học Victoria, Úc (1976); Văn bằng Cao học Chánh trị, Học viện Quốc gia Chánh trị Hành chánh Lào (2009); chuyên gia Bộ Điện lực Lào / Electricité du Laos (1978-1995); Giám đốc Quản trị Bộ Điện lực Lào (1995-2006); Thành viên Hội đồng Quốc gia Năng lượng Lào (1995-2006); Thành viên Ban Giám Đốc đập Thủy điện Theun Hinboun (1995-2012); Thành viên Ban Giám Đốc đập Thủy điện Nam Theun-2 (2001-2005); Thành viên Phòng Thương mại và Kỹ nghệ Quốc gia Lào (2002-2005); Tổng Giám Đốc Bộ Năng lượng và Hầm Mỏ Lào (2006-2011); Thứ Trưởng Bộ Năng lượng và Hầm Mỏ Lào từ 11/ 2011 tới nay. [ Hình II ]

Hình II. Viraphonp Viravong, Thứ Trưởng Bộ Năng Lượng và Hầm Mỏ chánh phủ Lào PDR, khuôn mặt “trí tuệ” đứng sau mọi dự án phát triển thủy điện của quốc gia Lào

– Viraphonp Viravong thường xuyên thăm viếng con sông Mekong tìm tới những nơi có thể xây thêm đập thủy điện, với hy vọng đem lại sự giàu có mau chóng cho đất nước Lào, với thuyết phục người dân Lào nơi các khu xây đập về những lợi lộc do các con đập đem lại: họ sẽ có điện quanh năm, có thêm đường xá, nhà thương, trường học do lợi tức từ nguồn điện đem về. Viraphonp Viravong qua kinh nghiệm với các con đập phụ lưu lớn của Lào như Theun Hinboun, Nam Theun-2 … và nay với con đập dòng chính đầu tiên Xayaburi, cho dù gặp sự chống đối mạnh mẽ từ mọi phía nhưng khi nhu khi cương, Viraphonp Viravong lần lượt hóa giải những mũi dùi chống đối ấy và không ngừng tiến hành triển khai con đập.

Khi kết thúc Hội nghị Siem Reap 12/ 08/ 2011, với quyết định của 4 quốc gia Mekong là hoãn xây con đập Xayaburi, nhưng Lào đã không chính thức đưa ra một cam kết nào. Viraphonh Viravong, trưởng phái đoàn Lào chỉ phát biểu:“Chúng tôi ghi nhận mọi ý kiến đóng góp, chúng tôi sẽ xem xét nhằm có thể đáp ứng tất cả những mối quan ngại.” Và Lào hứa sẽ tuân thủ những hướng dẫn thiết kế sơ khởi của Ban Thư Ký Ủy Hội Sông Mekong – MRC Secretariat, và sẽ thực hiện tối ưu theo tiêu chuẩn quốc tế nhằm giảm thiểu những ảnh hưởng tác động trên mọi khía cạnh như thủy lộ giao thông, các đoàn di ngư, lượng phù sa, phẩm chất nước, hệ sinh thái nước và cả mức an toàn của con đập ở mức độ có thể chấp nhận được.

Sau Hội nghị Siem Reap, khi có tường trình trên báo chí là Lào vẫn tiếp tục xây dựng các cơ sở hạ tầng nơi khu xây đập, như vậy là vi phạm thỏa ước thì Viraponh Viravong giải thích với Bangkok Post là đừng có lo. “Chúng tôi chưa bắt đầu xây những công trình nào có tính cách vĩnh viễn trên sông Mekong.” Về các con đường mới dẫn tới khu xây đập, cũng vẫn Viraponh Viravong nói bào chữa: “Dĩ nhiên là chỉ khi nào công trình đập Xayaburi được khởi động, các con đường dẫn mới được sử dụng. Bằng không thì mọi tiện nghi sẽ thuộc về chánh quyền sở tại, giúp họ có đường xá đi tới những làng mạc thôn bản.”

Viraponh Viravong không chỉ có trình độ kỹ thuật, còn có khả năng ngoại ngữ và có niềm xác tín, nên đã có cả những vận động thuyết phục giới truyền thông Tây phương. Trong một email gửi cho báo The Times, ông viết: “Thật đáng buồn và cũng rất là không công bằng / not very fair khi không để cho Lào khai triển dự án Xayaburi vì đây là cơ hội hiếm hoi cho Lào thu hút nguồn đầu tư từ nước ngoài. Chúng tôi chẳng thể hãnh diện cứ tiếp tục phải đi xin viện trợ để phát triển.” Viraphonh Viravong, cũng đã bày tỏ sự bất mãn: “Nếu phải cần một thỏa thuận đặc biệt trước khi làm điều gì, thì điều đó đã chẳng xảy ra. Tốt hay xấu thì tôi chưa biết nhưng sẽ không có sự phát triển.”

Khi bị chống đối gay gắt là cuộc khảo sát 2011 của công ty tham vấn Poyry là thiếu sót, Lào đã lại thuê ngay một công ty tham vấn Pháp để duyệt xét lại và tái thiết khế dự án, đó là Công ty Quốc gia Rhône. Viraphonh Viravong phát biểu với Đài Á Châu Tự Do RFA : “Khởi đầu, chúng tôi thuê công ty tham vấn Poyry thực hiện cuộc khảo sát, nhưng mọi người đã không hài lòng. Và bây giờ thì chúng tôi lại thuê một công ty Pháp; chánh phủ Lào muốn con đập được tái thiết kế để không có ảnh hưởng tác hại nào trên môi trường.” Với dự án Xayaburi tái thiết kế sẽ không ngăn chặn phù sa chảy xuống hạ nguồn và như vậy là giải quyết được những mối quan tâm về môi trường.

Hình III. Ngày 15-10-2012 Viraphonp Viravong tới Viện Kỹ Thuật Á châu / AIT, Bangkok để duyệt xét thử nghiệm mô hình Dự án Thủy điện Xayaburi, tại đây, ông khẳng định: “Phát triển tiềm năng thủy điện của Lào là chuyện đương nhiên. Chỉ có vấn đề làm sao để thực hiện bền vững.” (14)

Cho dù với dự án tái thiết kế giải quyết được nguồn phù sa, nhưng cũng như công ty Poyry, Công ty Quốc gia Rhône cũng vẫn thiếu sót về khảo sát bảo vệ nguồn cá; nhưng Lào thì đã đủ tự tin để chính thức làm lễ động thổ xây con đập Xayaburi vào ngày thứ Tư 07/11/2012.

Viraphonh Viravong, nói với nhóm phóng viên một ngày trước đó, “Con đập ấy đã được lượng giá, đã được tranh cãi suốt hai năm qua. Chúng tôi đã đáp ứng hầu hết những mối quan tâm.” Sau lễ động thổ, các chuyên gia xây đập bắt đầu xây con đập tạm / coffer dam nhằm đổi dòng con sông Mekong, và con đập cố định / permanent dam được xây. Con đập tạm này dự trù hoàn tất vào tháng 5, 2013. (10) Và con đập Xayaburi sẽ hoàn tất và hoạt động phát điện đúng thời hạn vào tháng 3 năm 2018.

PAK BENG CON ĐẬP MEKONG THỨ HAI CHỜ KHỞI CÔNG

Pak Beng, là con đập dòng chính thứ hai, sau đập Xayaburi vùng hạ lưu Mekong. Các nhà xây đập Trung Quốc cho biết họ đã hoàn tất phần thiết kế / Design và lượng giá ảnh hưởng môi sinh / EIA của con đập, và nay chỉ còn chờ “đèn xanh” của chánh phủ Lào chuẩn thuận và sẽ khởi công xây con đập.

Đập Pak Beng nằm về phía bắc cố đô Luang Prabang, thuộc tỉnh Oudomxay bắc Lào, được thiết kế bởi công ty Trung Quốc Datang Overseas Investment Co., Ltd. qua một thỏa thuận ký kết giữa Lào và Trung Quốc tháng 8, 2007.

Đập Pak Beng trị giá 1.88 tỉ MK, công xuất 1,300 MW, dự trù hoàn tất vào năm 2018 [ghi chú người viết: sẽ cùng năm hoàn tất con đập Xayaburi] . Đây sẽ là con đập dòng chính thứ hai của Lào sau con đập Xayaburi.

Cũng theo nguồn tin từ Bộ Năng Lượng và Hầm Mỏ Lào gửi cho ban Lào ngữ đài RFA với điều kiện ẩn danh. “Phần thiết kế mà mọi khía cạnh khác đã hoàn tất. Chúng tôi chỉ còn chờ chánh phủ Lào chấp thuận là cho tiến hành.” [13]

Cho dù theo khuyến cáo của nhóm chuyên gia Ủy Hội Sông Mekong là nên “hoãn lại 10 năm mọi con đập dòng chính hạ lưu sông Mekong” để có thêm những cuộc khảo sát về các ảnh hưởng tác hại trên môi trường và kinh tế xã hội. Nhưng xem ra Lào đã không mấy quan tâm tới lời khuyến cáo này.

Tưởng cũng nên một lần nữa ghi lại đây, trong bài viết này danh sách chuỗi 11 con đập dòng chính Mekong Hạ Lưu, có thể xem như một thứ “vòng kim cô định mệnh” đối với đối với con Sông Mekong, đặc biệt là với Việt Nam và Đồng Bằng Sông Cửu Long trong vòng hai thập niên tới. [Hình IV]

CHUỖI NHỮNG CON ĐẬP MEKONG HẠ LƯU

1/ Đập Pak Beng, Lào 1,320 MW; bảo trợ dự án: công ty “Trung Quốc” Datang International Power Generation Co. và chánh phủ Lào.

2/ Đập Luang Prabang, Lào 1,410 MW; bảo trợ bởi PetroVietnam Power Co. và chánh phủ Lào.

3/ Đập Xayaburi, 1.260 MW, tỉnh Xayaburi, Lào; bảo trợ bởi công ty Thái Lan Ch. Karnchang và chánh phủ Lào.

4/ Đập Pak Lay, Lào, 1,320 MW tỉnh Xayaburi; bảo trợ bởi công ty “Trung Quốc” Sinohydro Co. tháng 6, 2007 để khảo sát của dự án.

5/ Đập Xanakham, Lào, 1,000MW; bảo trợ bởi công ty “Trung Quốc” Datang International Power Generation Co.

6/ Đập Pak Chom, biên giới Lào Thái, 1,079 MW

7/ Đập Ban Koum, biên giới Lào Thái, 2,230 MW, tỉnh Ubon Ratchathani; bảo trợ bởi Italian-Thai Development Co., Ltd và Asia Corp Holdings Ltd. và chánh phủ Lào.

 

Hình IV. Những Con Đập Thủy Điện Dòng chính Sông Mekong

[nguồn: Stimson, Mekong Tipping Point, April 07, 2010]

8/ Đập Lat Sua, Lào, 800 MW; bảo trợ bởi Charoen Energy and Water Asia Co. Ltd. /Thái Lan và chánh phủ Lào.

9/ Đập Don Sahong 360 MW, tỉnh Champasak, Lào: được bảo trợ bởi công ty Mã Lai Mega First Berhad Co.

10/ Đập Stung Treng, Cam Bốt, 980 MW; bảo trợ bởi chánh phủ Nga

11/ Đập Sambor, Cam Bốt; bảo trợ bởi công ty “Trung Quốc”/ China Southern Power Grid Co./ CSGP.

Trung Quốc đã sở hữu 14 con đập bậc thềm Vân Nam thuộc Lưu Vực Trên, các quốc gia hạ nguồn thì tiếp tục chia rẽ và tranh cãi, trong khi Bắc Kinh vẫn âm thầm hoàn tất con đập khổng lồ Nọa Trác Độ / Nuozhadu 5,800 MW, cao ngất ngưởng trên thượng nguồn. Trên toàn cảnh, Trung Quốc đã khống chế hoàn toàn nửa khúc trên của con sông Mekong với những tác hại môi sinh không thể đảo nghịch và nay thì họ đã rảnh tay để thực hiện thêm 4 dự án đập thủy diện dòng chính Mekong Hạ Lưu. Dự án Đập Pak Beng đang nằm trong tay của họ. (13) Sẽ thêm con đập dòng chính thứ ba Don Sahong cũng đang được chánh phủ Lào quan tâm và triển khai. (15)

Riêng Việt Nam là quốc gia ở cuối nguồn nhưng vì lợi lộc, cũng bảo trợ cho dự án đập Luang Prabang 1,410 MW lớn hơn con đập Xayaburi.

THAY LỜI KẾT

– Xayaburi, quân cờ Domino đầu tiên ấy đã nghiêng đổ, và đã có ngay hiệu ứng kéo một con đập Mekong thứ hai Pak Beng sắp triển khai, mở ra những bước khai thác ồ ạt những con đập hạ lưu khác và hậu quả ra sao trên hệ sinh thái sông Mekong và nơi Đồng Bằng Sông Cửu Long phải nói là không lường trước được.

– Không một quốc gia Mekong nào, nhất là Việt Nam muốn phải chứng kiến tái diễn cảnh hỗn loạn như tiến trình xây con đập Xayburi, báo hiệu một viễn cảnh không sáng sủa trong những bước thực hiện 10 dự án đập dòng chính kế tiếp trong một tương lai không xa.

– Ý thức được tầm nghiêm trọng của “trận chiến môi sinh” trên Sông Mekong, với tương lai là vựa lúa Đồng Bằng Sông Cửu Long, Xayaburi phải được xem là một cứ điểm chiến lược nhưng nhanh chóng bị thất thủ, đã mở ra những thách đố mới cho tương lai hợp tác toàn vùng Sông Mekong.

– Cần mạng lưới Tùy Viên Môi Sinh và các đặc phái viên Việt Nam đặc trách theo dõi diễn tiến với tường trình từng bước và tiến trình xây dựng không chỉ con đập Xayaburi, và cũng không thể thụ động trông đợi nguồn thông tin nhiễu loạn và hỏa mù như hiện nay.

– Ủy Ban Sông Mekong Việt Nam cùng với các đồng sự cần có một lập trường kiên định với Tinh Thần Sông Mekong để có một tiếng nói đoàn kết bền bỉ và liên tục không chỉ trước Ban Thư Ký của Ủy Hội Sông Mekong của 4 quốc gia mà cả trên các diễn đàn quốc tế.

– Trên cấp bậc chánh phủ, Hà Nội có thể triệu Đại Sứ Lào tới Bộ Ngoại Giao, để có câu trả lời về sự cam kết “ngưng xây đập Xayaburi” của Thủ tướng Lào nhưng đã không được tôn trọng.

– Tinh thần của Điều 7 trong Hiệp Ước Hợp Tác Phát Triển Bền Vững Lưu Vực Sông Mekong 1995: “Các quốc gia thành viên ký kết cùng đồng ý là bằng mọi cố gắng phòng tránh, làm nhẹ hay giảm thiểu những hậu quả tác hại trên môi trường… do phát triển và xử dụng Lưu vực Sông Mekong.” Điều ấy vẫn phải được các Chánh phủ Mekong tôn trọng.

NGÔ THẾ VINH, M.D.

Thanksgiving Day

11 – 22 – 2012

THAM KHẢO:

1/ Illegal Construction on the Xayaburi Forges Ahead; Ame Trandem, International Rivers 08-04- 2011;http://khampoua.wordpress.com/2011/08/04/illegal-construction-on-the-xayaburi-dam-forges-ahead/

2/ Bangkok Post Updated on Xayaburi Construction; Bangkok Post Sunday, 09-18-2011

3/ Petition to Cancel the Xayaburi Dam. Ame Trandem, Southeast Asia Program Director, International Rivers, 11- 09- 2011 http://salsa.democracyinaction.org/o/2486/p/dia/action/public/?action_KEY=8547

4/ Laos Uses New Report to Greenwash the Xayaburi Dam; Press Release International Rivers, 09- 11- 2011http://www.internationalrivers.org/en/2011-11-8/laos-uses-new-report-greenwash-xayaburi-dam

5/ US Senate Hearing Recognizes Mainstream Dam Threat to Mekong River; International Press Release 09- 24- 2010 http://www.internationalrivers.org/en/2010-9-23/us-senate-congressional-hearing-recognizes-mainstream-dam-threat-mekong-river

6/ Lower Mekong Countries Take Prior Consultation on Xayaburi Project to Ministerial Level. MRC Vientiane Lao PDR, 04- 19- 2011, http://www.mrcmekong.org/news-and-events/news/lower-mekong-countries-take-prior-consultation-on-xayaburi-project-to-ministerial-level/

7/ Agreement on the Cooperation for the Sustainable Development of the Mekong River Basin, Chiang Rai, Thailand, 04- 05- 1995

8/ Laos Turns to HydroPower to be Asia’s Battery; Jared Ferrie, The Christian Science Monitor, July 2, 2010

9/ How the Next 12 Months of Xayaburi Dam Construction Will Affect the Mekong River; Kirk Herbertson; International Rivers Network; Thu, 07/26/2012, http://www.internationalrivers.org/blogs/267/how-the-next-12-months-of-xayaburi-dam-construction-will-affect-the-mekong-river

10/ Laos Evades Responsibility and Plows Ahead with Xayaburi Dam, Ame Trandem; Monday, November 5, 2012http://www.internationalrivers.org/resources/laos-evades-responsibility-and-plows-ahead-with-xayaburi-dam-7714

11/ Laos Breaks Ground for Controversial Mekong Dam, Thomas Fuller; November 7, 2012;http://www.nytimes.com/2012/11/08/world/asia/laos-breaks-ground-for-controversial-mekong-dam.html?ref=thomasfuller&_r=0

12/ The Siem Reap Meeting A Fragile Agreement [12-08-2011] for the Free Flowing of the Mekong’s Mainstream, Ngô Thế Vinh http://www.vietecology.org/Article.aspx/Article/78

13/ Second Mekong Dam Awaits Nod. Indochina Energy, 10/ 18/ 2012; Reported by RFA’s Lao service.

http://indochinapower.wordpress.com/2012/10/18/second-mekong-dam-awaits-nod/

14/ Lao Deputy Minister reviews AIT testing of Xayaburi Hydroelectric Power Project; Asian Institute of Technology Oct 25, 2012

http://203.159.12.32:8082/AIT/news-and-events/2012/news/lao-deputy-minister-reviews-ait-testing-of-xayaburi-hydroelectric-power-project/

15/ Laos Begins Work on a Second Mekong River Dam; IRN Press Release, Sunday, September 2, 2012;http://www.internationalrivers.org/resources/laos-begins-work-on-a-second-mekong-river-dam-7663

Theo Nguyễn Văn Tuấn blog